Luenga francesa
Fransuz tili — hindevropa tillari oilasining roman guruxiga mansub til; Fransiya, Fransiya Gvianasi, Gaiti, Monako, Benin, BurkinaFaso, Gabon, Gvineya, Kongo Demokratik Respublikasi, Kongo Respublikasi, Kot d’Ivuar, Mali, Markaziy Afrika Respublikasi, Niger, Senegal, Togo, Chad davlatlarining rasmiy tili; Belgiya Kirolligi, Shveysariya Konfederatsiyasi, Kanada, Lyuksemburg, Andorra, Kamerun, Madagaskar, Burundi, Ruanda, Komor Orollari Federativ Islom Respublikasi, Jibuti, Vanuatu, Seyshel Orollari davlatlaridagi rasmiy tillardan biri. Italiya va AQShning belgili xududlarida ham tarqalgan. Soʻzlashuvchilarning umumiy soni 100 mln. kishidan, Fransiyaning oʻzida 57 mln. kishidan ortiqroq (oʻtgan asrning 90-yillari). BMTning rasmiy va ishchi tillaridan biri.
Asosiy lahjalari: frans (hozirgi Fransuz tilining tarixiy negizi), shim. (Belgiyadagi normand, pikard, vallon va boshqalar), gʻarbiy (anjuy, gallo va boshqalar), jan.gʻarbiy (puatevin), markaziy, jan.sharkiy (burgund, franshkont), sharkiy (lotaringiya, shampan), frankprovansal.
Fransuz tili istilochilar tili (lotin tili) va Galliya tub aholisi tillarining oʻzaro taʼsiri jarayonida shakllangan. Fransuz tili tarixi quyidagi davrlarga boʻlinadi: gallroman (5—8-asrlar), eski fransuz (9—13-asrlar), oʻrta fransuz (14—15-asrlar), ilk yangi fransuz (16-asr), yangi fransuzklassik (17—18-asrlar) va hozirgi fransuz (19-asrdan). Oʻrta asrlarda umumfransuz yozma tili maydonga keladi, 16-asrda milliy til (1539-yildan davlatning rasmiy tili) shakllanadi. 17-asrda adabiy til meʼyori barqarorlashadi. 20-asrda adabiy va ogʻzaki nutq oʻrtasida sezilarli farq paydo boʻladi. Dastlabki yozma yodgorliklari 8—9-asrlarga mansub.
Fonetik xususiyatlari sifatida urgʻusiz, ayniqsa, soʻz oxiridagi unlilarning reduksiyasi, urg`uning asosan soʻnggi boʻgʻinga tushishi, urg`u ta`sirida unlilarning oʻzgarishi, unlilar oʻrtasidagi va soʻz oxiridagi undoshlarning tushib qolishi va boshqalarni koʻrsatish mumkin. Fransuz tili morfologiyasi uchun analitizm xarakterlidir (murakkab zamon, nisbat, qiyosiy darajalarning analitik shakllari). So`zlarning morfologik jihatdan oʻzgarmaslikka moyilligi kuzatiladi. Bir kancha fammatik ma`nolar (jins, son, shaxs)ning ifodalanishi koʻpincha sintaksis sohasiga koʻchiriladi, yordamchi soʻzlar keng qo`llanadi. Fe`l sohasida 4-mayl, 3 nisbat va keng tarmokdi zamon shakllari mavjud. Leksikasida gallardan sakdanib qolgan so`zlardan tashqari franklar tilidan sakdanib qolgan muayyan qatlam ham mavjud. Fransuz tili rivojida adabiy lotin tili katta rol oʻynagan; undan koʻplab soʻzlar, soʻz yasalish qoliplari, sintaktik tuzilmalar o`zlashgan.
Yozuvi bir qancha diakritik belgilar qoʻshilgan lotin alifbosi asosida shakllangan. Fransuz tili Belgiya, Shveysariya va Kanadada milliy variantlarga, Afrika mamlakatlarida esa, asosan, fonetik va lugʻaviy oʻziga xosliklarga ega.
Abduvahob Madvaliyev, Ibodulla Mirzayev.
Fransuz tili (français) asosan Fransiya, Belgiya, Luksemburg va Shveytsariyada kelib chiqqan, bugungi kunda esa dunyoning 54 mamlakatidagi 300 million odam uchun ona tili yoki ikkinchi til bo`lmish roman tildir.
Manbalar
Adabiyotlar
uz.wikipedia.org
Sun'iy intellekt javobi:
La lengua francesa, o fransuz tili o‘zbek tilida, — dunyoda keng tarqalgan romanik tillardan biridir. Aslida, u Latinning vorisidir va asosan Fransiyada, Belgiya, Shveysariya, Kanada (ayniqsa Kvebek provinsiyasi), shuningdek, Afrika, Karib dengizi va boshqa hududlarda ham keng qo‘llaniladi.
Fransuz tilining tarixiy rivojlanishi
Fransuz tili lotin tilidan rivojlangan bo‘lib, Qadimgi Gollandiya hududida yashovchi xalqlar tomonidan ishlatilgan. Vaqt o‘tishi bilan u Gallo-Roman tiliga aylangan va oxir-oqibat O‘rta asrlarda hozirgi zamonaviy fransuz tilining shakllanishi yuzaga kelgan. 17-asrdagi Luvr akademiyasi (Académie Française) fransuz tilining standartlashtirilishida katta rol o‘ynagan.
Tilning o‘ziga xosligi va grammatika
Fransuz tili grammatik jihatdan jins va raqamka ega bo‘lib, ot, sifat va fe‘llar o‘zgaradi. Uning talaffuzi va yozilishi o‘rtasida ayrim farqlar mavjud, bu esa o‘rganishda biroz qiyinchilik tug‘diradi. Til o‘z ichida ko‘plab murakkab grammatik qoidalar, jumladan, fe‘lning turli zamonlari va shakllariga ega.
Fransuz tilining xalqaro ahamiyati
Bugungi kunda fransuz tili Birlashgan Millatlar Tashkiloti, Yevropa Ittifoqi, NATO, Jahon savdo tashkiloti kabi ko‘plab xalqaro tashkilotlarning rasmiy tillaridan biridir. Fransuz tili yashirin diplomatiya, madaniyat va ilm-fan sohalarida muhim o‘rin tutadi.
Fransuz tili va O‘zbekistonda o‘rganilishi
O‘zbekistonda ham fransuz tili nisbatan keng o‘rganilmoqda, ayniqsa chet tillarni o‘rgatadigan maktab va oliy o‘quv yurtlarida. Bu tilni o‘rganish orqali talabalar Fransiya va boshqa fransuz tilida so‘zlashuvchi davlatlarda ta’lim olish, ish va madaniyat sohalarida aloqalarni rivojlantirish imkoniyatiga ega bo‘ladilar.
Agar sizga fransuz tili haqida yanada chuqurroq ma’lumot yoki til o‘rganish bo‘yicha maslahatlar kerak bo‘lsa, ayting — yordam berishga tayyorman!