Liritsa
Liritsa (lieritsa, xorvatcha: lirica, lijerica, qisqacha „lira“) — serb-xorvat kamonli musiqiy asbob, Dalmatiya, shuningdek, Bosniya va Gertsegovina janubida ommabop. Tipologik jihatdan bolgar gadulka, gagauz keushe, krit lirasi, serb va makedoncha kemene (chemene, chemane, maked.: ќемане, serbcha: ćemane, ћемане), pontiy lirasi va gusle janubiy slavyanlarning koʻpchiligi orasida keng tarqalgan.
Tarixi
Liritsaning prototipi sifatida, ehtimol, Vizantiyaning lirasi sababchi boʻlib, koʻplab Yevropa kamonli cholgʻu asboblarining ajdodi hisoblanadi.. Также некоторые музыковеды отмечают сильную схожесть с критской лирой Shuningdek, baʼzi musiqashunoslar Krit lirasi bilan kuchli oʻxshashlikni qayd etishgan. XI-XII asrlarda Yevropa manbalarida kamon cholgʻu asboblari haqida gap ketganda fidel (fiddl) va lira nomlari bir-birining oʻrnida ishlatiladi..
Keyingi asrlarda Yevropada shakli jihatidan farq qiluvchi ikki turdagi kamon cholgʻu asboblari yaratilgan. Toʻrtburchak turi, lira da brachcho nomi bilan mashhur boʻlgan; ikkinchisi, yelka va tizzalari orasiga tutilib chalinadi, uning nomi — лира да гамба[en] lira da gamba. Uygʻonish davrida gambalar zodagonlar orasida mashhur hisoblangan nafis asbob boʻlgan. Ammo, oxir-oqibat, ular lira da brachcho[4] ning balandroq (dastlab kam aristokratcha) oilasiga yoʻl berishdi.
Bugungi kunda liritsadan anʼanaviy motivlar va xalq musiqasini ijro etishda qoʻllaniladi. Masalan, lindjo juft raqsi (xorvatcha: linđo), Xorvatiya qirgʻoqlari boʻylab va Adriat dengizining yaqin orollarida keng tarqalgan boʻlib, liritsa musiqasi ostida ijro etiladi, raqqosalar ijro davomida musiqachi atrofida harakatlanishadi. Shuning ortidan asbob „Adriat lirasi“ laqabini oladi.
XX asrning oxirida liritsa musiqachi Мате Булич[en] Mate Bulich tufayli ommalashgan, u xorvat xalq musiqasiga asoslangan pop musiqasini taqdim etgan. 2014-yilda Xorvatiya pochtasi liritsa aks etgan 3,10 kun markasini chiqargan.
Tuzilishi va ijro
Nok shaklidagi uch torli yogʻochdan yasalgan cholgʻu asbobi. Tovushi kamon chalish orqali chiqadi (xorvatcha: lukanʼanaviy nomi). Musiqachi asbobni chap tizzasiga qoʻyib, oʻtirgan holda chaladi. Shu bilan birga, ijrochi oʻng oyogʻi bilan raqqosalar uchun toʻgʻri ritmni uradi. Baʼzan ijrochi (lirichar yoki lierichar, xorvatcha: liričar, lijeričar) unga joʻr boʻlib kuylaydi.
Manbalar
Adabiyotlar
Havolalar
uz.wikipedia.org
Sun'iy intellekt javobi:
Liritsa — bu O‘zbekistonda va boshqa Markaziy Osiyo mamlakatlarida o‘rganiladigan yoki ishlatiladigan dori vositasi sifatida tanilgan preparat. Liritsa asosan yurak-qon tomir kasalliklarini davolashda qo‘llaniladi. Uning tarkibida faol moddalar buyraklar qon aylanishini yaxshilash, yurak muskullarining ishini qo‘llab-quvvatlash va qon bosimini barqarorlashtirishga yordam beradi.
Liritsaning asosiy ta’siri quyidagilar:
- Yurak mushaklarini mustahkamlash;
- Qon tomirlarni kengaytirish, shu bilan qon aylanishini yaxshilash;
- Qon bosimini normallashtirish;
- Oqsil va energetik almashinuv jarayonlarini yaxshilash.
Dori odatda yurak yetishmovchiligi, gipertoniya, ateroskleroz kabi kasalliklarda qo‘llanilishi mumkin. Liritsa tabletkalar yoki kapsulalar shaklida mavjud bo‘lib, shifokor ko‘rsatmalariga binoan ichiladi.
Liritsadan foydalanishda quyidagi muhim jihatlar mavjud:
- Dori vositasini shifokor tavsiyasisiz qabul qilish tavsiya etilmaydi;
- Yon ta’sirlari va dori bilan o‘zaro ta’sirlarni hisobga olish zarur;
- Homiladorlik va emizish vaqtida foydalanish oldindan shifokor bilan maslahatlashishni talab qiladi.
Umuman olganda, Liritsa yurak va qon tomir tizimining faoliyatini qo‘llab-quvvatlash uchun ishlatiladigan samarali vositadir. Biroq, uning qabul qilish rejimi va dozasini faqat mutaxassis belgilashi maqsadga muvofiqdir.