Limba bașchiră

Boshqird tili — boshqird xalqining tili. Turkiy tillar gʻarbiy tarmogʻining qipchoq guruhiga kiradi. Boshqird tili da 1 mln.ga yaqin kishi soʻzlashadi (1992). Ikkita asosiy — janubiy (yurmata) va sharqiy (quvaqan) shevasi bor. Boshqird tili turkiy tillardan tatar tiliga yaqin turadi, faqat talaffuz jihatdan va qisman grammatik tomondan farqlanadi. Boshqird tilining fonetik oʻziga xos jihatlari quyidagicha: 1) umumturkiy ye, o va v tovushlar i, u, ch tarzida talaffuz etiladi; 2) lablashgan a mavjud (tatar tilida ham shunday); 3) umumturkiy s, z tovushlari qattiqroq — 9 va z talaffuz etiladi; 4) h tovushi mavjud, bu suz boshida umumturkiy s ga toʻgʻri keladi (mas, tatarcha soʻylamhoʻylam); 5) Boshqird tili dagi s umumturkiy ch ga moye keladi; 6) toʻla shakllanmagan unlilar — i, yo, ye, v (i, ye, o, v) mavjud. Yozuvi arab (1929-yilgacha), lotin (1929— 39) va kirillitsa (1940-yildan) alifbolari asosida.

Boshqird tili (tinglangⓘ [bɑʃqɵrt tɨlɨ]) — Boshqirdistonda rasmiy til maqomiga ega. Turkiy tillarining qipchoq guruhiga kiradi. Boshqird tilida 1 379 000 kishi gapiradi (2002).

Boshqird alifbosi

Manbalar

uz.wikipedia.org

Sun'iy intellekt javobi:

Limba başchiră (başqort tili) — bu turkiy tillar guruhiga kiruvchi til bo‘lib, asosan Rossiyaning Başqirdiston Respublikasi, shuningdek, uning atrofidagi hududlarda yashovchi başqortlar tomonidan so‘zlashiladi. Başqort tili turkiy tillarning qipchoq guruhiga mansubdir va unga yaqin til – tatar tili hisoblanadi. Ikkala til ko‘plab leksik va grammatik o‘xshashliklarga ega bo‘lib, ba’zida ular bir-biriga qisman tushunarli bo‘ladi.

Başqort tili fonetik, morfologik va leksik jihatlari bilan o‘ziga xos xususiyatlarga ega. Masalan, u turkiy tillarda keng tarqalgan kelishik va otlarning ko‘plik shakllarini o‘zida mujassamlashtirgan. Tilda o‘ziga xos talaffuz qoidalari va intonatsiya uslublari bor.

Başqort tili asosan qoraqolpoq, qrim tatar yoki o‘zbek kabi ba’zi boshqa turkiy tillardan katta farq qiladi, ayniqsa leksik bazada. Shu bilan birga, Rus tilining ta’siri ham kuchli bo‘lib, so‘z boyligiga ko‘plab ruscha so‘zlar kiritilgan.

Başqort tilining yozuvi hozirda asosan kirill alifbosiga asoslanadi, biroq tarixda arab alifbosi va lotin alifbosi variantlari ham ishlatilgan. Prezidentlik darajasida bu tilni himoya qilish, rivojlantirish va saqlab qolish uchun turli dasturlar amalga oshirilmoqda.

Qisqacha aytganda, başqort tili – bu o‘zining boy tarixiy va madaniy merosiga ega bo‘lgan turkiy tildir, u Başqirdistonda dars beriladi, madaniy hayotda faol qo‘llanadi va turkiy tillar orasida o‘rni muhim sanaladi.