Lengua greca

Yunon tili (grekcha: Ελληνικά [ɛliniˈka]) — yunon tili tarixidagi dastlabki bosqichda — mil. av. XIV–XII asrlardan milodiy I−IV-asrlargacha amalda boʻlgan (hozirda oʻlik) til; greklarning qadimiy tili. Hindyevropa tillari oilasida qadimiy makedon tili bilan birgalikda alohida yunon guruhini tashkil etadi. Yunon tili taraqqiyoti tarixi quyidagi bosqichlarni qamrab oladi: 1) eng qadimiy (arxaik) davr (mil. av. XIV–XII asrlardan – VIII asrgacha); 2) klassik davr (mil. av. VIII–VII asrlardan IV asrgacha); 3) ellinistik davr (umumyunon tilining shakllanish davri — mil. av. IV–I-asrlar); 4) soʻnggi yunon davri (mil. I–IV asrlar). Yunon tilida quyidagi lahja guruhlari farqlanadi: ioniyattik (ioniyaattika), arkadkipr, eoliy va doriy. Klassik davrning boy adabiyoti ioniy lahjasida — Gesiod, Gerodot; attika lahjasida — Esxil, Sofokl, Yevripid (tragediya), Aristofan (komediya), Platon va Aristotel (falsafa), Fukidid va Ksenofont (tarix), Demosfen (notiqlik, stilistika); eoliy lahjasida — Alkey, Sapfo (lirik sheʼrlar, qoʻshiqlar) va boshqalar tomonidan yaratilgan. Gomer dostonlarining tilida (mil. av. VIII asr) bir necha lahjalarning unsurlari kuzatiladi. Mil. av. V asr oxirlarida Attika lahjasi Yunonistonning adabiy tiliga aylanadi. Ellinistik davrda attik va ioniy lahjalar asosida 2 xil: adabiy va soʻzlashuv koʻrinishlariga ega boʻlgan umumyunon tili shakllanadi. Keyingi davrda adabiy til bilan soʻzlashuv tili oʻrtasidagi farqlar kuchayib, ular mustaqil holda rivojlana boshlaydi.

Yunon tili leksikasi juda boy boʻlib, uning tarkibida sof yunoncha qatlamdan tashqari som tillari, fors va lotin tillaridan kirib kelgan soʻzlardan iborat oʻzlashma qatlam ham bor. Yunon tili leksikasi, lotin tili leksikasi bilan birga, hozirgi ilmiy va ilmiytexnikaviy terminologiyaning manbai boʻlib qoldi.

Manbalar

uz.wikipedia.org

Sun'iy intellekt javobi:

Greka tili — qadimgi va zamonaviy Yunoniston hududida so‘zlashiladigan yirik tillardan biridir. Grek tili hind-yevropa tillari oilasiga kiradi va uning eng qadimgi yozma namunalaridan biri minglab yil avvalgi Mikena davriga borib taqaladi. Ushbu tilning tarixi juda boy bo‘lib, u madaniyat, falsafa, ilm-fan va adabiyot sohalarida juda katta ahamiyatga ega bo‘lgan ko‘plab asarlarni yaratishga imkon bergan.

Tarixi

Greka tilining eng qadimgi fazilatlari Mikena yozuvlari (miloddan avvalgi taxminan 1450-1200 yillar) orqali ma'lum. Miloddan avvalgi 8-asrda Homerning «Iliada» va «Odyssey» kabi epik she'rlari yozilgan. Keyinchalik, miloddan avvalgi 5-4-asrlarda klassik yunon davri paydo bo‘ldi va uning tilida Platon, Aristotel, Sofokl kabi buyuk mutafakkir va yozuvchilar chiqdi.

Yozuv tizimi

Greka tili alifbosi yunon alifbosi bo‘lib, u qushqoncha tili (fenikian alifbosi)dan olingan. Bu alifbo dunyodagi eng qadimgi alifbolardan biri hisoblanadi va lotin, kirill va boshqa alifbolarning paydo bo‘lishiga ta'sir ko‘rsatgan.

Zamonaviy greka tili

Bugungi kunda grek tili zamonaviy Yunon tiliga aylandi, lekin u klassik grek tilining tarmoqlari va grammatikasidan sezilarli darajada farq qiladi. Zamonaviy grekcha Yunonistonda rasmiy til bo‘lib, taxminan 13 milliondan ortiq kishi uni ona tili sifatida so‘zlaydi.

Muhim xususiyatlari

Grek tili morfologik jihatdan boy bo‘lib, ko‘plab ot, fe’l va sifat shakllariga ega.
Sintaksisda erkinlik mavjud, so‘z tartibi kontekstga ko‘ra o‘zgarishi mumkin.
Grammatika jihatidan uch jins (erkak, ayol, neytral) mavjud.
Fe’llar juda murakkab bo‘lib, ko‘plab zamon, shaxs va kayfiyat shakllariga ega.

Greka tili va madaniyat

Grek tili butun jahonda falsafa, matematika, fan, teatr, adabiyot va diniy matnlarda katta rol o‘ynagan. Yunon tili orqali Rim imperiyasi, keyinchalik Yevropa madaniyati rivojlanishiga katta ta'sir ko‘rsatdi.

Xulosa qilib aytganda, grek tili insoniyat tarixidagi eng qadimgi va boy tillardan biri bo‘lib, hozirgi kunda ham u o‘rganiladi va ishlatiladi, ayniqsa klassik adabiyot, tarix va diniy tadqiqotlarda muhim ahamiyatga ega.