Kutaisi

Kutaisi (gruzincha: ქუთაისი; qad. gruzin tilida "Kutatisi") — Gruziyaning gʻarbidagi shahar. Imeretiyaning maʼmuriy markazi. Iqtisodiy mavqei va kattaligi jihatidan Tbilisidan keyin 2-oʻrinda turadi. Rioni daryosining har ikkala sohilida, 150 m balandlikda, joylashgan. Temir yoʻl stansiyasi Kutaisi shosse yoʻllari orqali Tbilisi, Suxumi, Batumi va Shimoliy Kavkaz (Osetiya harbiy yoʻli) bilan bogʻlangan. Kutaisidan Tbilisigacha 220 km, eng yaqin dengiz porti Poti (100 km narida). Maydoni 70 km². Aholisi 147 635 kishi (2014), asosan, gruzinlar (99%). Shuningdek, gruzin yahudiylari, rus ukrain, arman, grek va boshqa millat vakillari ham yashaydi.

Mashinasozlik (avtomobilsozlik, elektromexaniqa, kichik gabaritli traktorlar va boshqalar), kimyo, yengil, oziqovqat, qurilish materiallari, ishlab chiqarish korxonalari bor. 10 ga yaqin oliy oʻquv yurti (shu jumladan, universitet, bir nechta xususiy oliy oʻquv yurti, diniy akademiya va boshqalar), umumiy taʼlim maktablari, litsey, gimvaziya, kollejlar, 3 teatr, filarmoniya, tarix-etnografiya muzeyi, Kutaisi-Gelat muzey-qoʻriqxonasi, bir qancha uymuzeylar, telekompaniyalar, suratlar galereyasi faoliyat koʻrsatadi. Rioni va Gumati GESlari qurilgan. Mashhur Sxaltubo kurorti ham Kutaisi yaqinida joylashgan.

Tarixiy va meʼmoriy yodgorliklardan qad. shahar qalʼasi (minoralar, darvozalar, qalʼa devori), koʻpriklar, podsho saroyi, cherkov va movastirlar, Imeretiya podsholarining qarorgohi — "Okros chardaxi", Gegutidagi katta podsho saroyi (18-asr), Motsamet monastiri (11-asr), Vardsixe (Rodopolis) shahrining harobalari, 20-asr meʼmoriy yodgorliklardan Kutaisi davlat universiteti, davlat drama teatri, hokimiyat binolari, Rioni daryosi koʻpriklari va boshqa bor.

Kutaisi Kolxida podsholigining eng qad. shahri (miloddan avvalgi 8—3-asrlar). 8—10-asrlarda Gʻarbiy Gruziya (Egris-Abxaz davlati)ning, 978—1122-yillarda birlashgan Gruziya podsholigining poytaxti. 13-asrdan Imeretiya podsholigining markazi. 17-asrning 60 yillarida turklarga qaram boʻlgan. 1810-yilda Rossiya bosib olgan.

Manbalar

uz.wikipedia.org

Sun'iy intellekt javobi:

Kutaisi — Gruziyaning ikkinchi yirik shahri va mamlakatning g‘arbiy qismida joylashgan muhim madaniy, iqtisodiy va tarixiy markazdir. U Rioni daryosining sohilida joylashgan bo‘lib, qadimdan Gruziyaning asosiy markazlaridan biri sifatida tanilgan.

Tarix:
Kutaisi qadim zamonlardan buyon mavjud bo‘lib, u Kolxida qirolligining poytaxti sifatida mashhur. Ushbu hudud Yunon mifologiyasida, ayniqsa, Argonavtlar afsonalarida tilga olinadi. Shahar ko‘plab imperiyalar, jumladan Rim, Vizantiya va Usmonli imperiyasi hukmronligi ostida bo‘lgan. O‘rta asrlarda Kutaisi Gruziyaning qirolichilik poytaxti sifatida o‘z ahamiyatini yo‘qotmagan.

Madaniyat va me’morchilik:
Kutaisida qadimiy cherkovlar va monastirlar ko‘pligi bilan mashhur. Masalan, Gelati monastiri – XI asrda qurilgan va UNESCO Jahon merosi ro‘yxatiga kiritilgan muhim yodgorliklardan biridir. Ushbu monastir Gruziya madaniyati va diniy hayotining markazi hisoblanadi. Shuningdek, Bagrati sobori ham shaharning diqqatga sazovor joylaridan biridir.

Iqtisodiyot va transport:
Bugungi kunda Kutaisi Gruziyaning sanoat, transport va savdo markazlaridan biri hisoblanadi. Shaharda avtomobilsozlik, to‘qimachilik va oziq-ovqat sanoati rivojlangan. Shuningdek, Kutaisi xalqaro aeroporti bor, bu esa uni Gruziya va Yevropaning boshqa qismlari bilan bog‘laydi.

Ta’lim va madaniyat:
Kutaisida bir nechta oliy o‘quv yurtlari joylashgan bo‘lib, ular orasida Imereti davlat universiteti muhim o‘rin tutadi. Shahar savdo, madaniyat va ta’lim sohalaridagi markaz sifatida doimiy ravishda rivojlanib bormoqda.

Turizm:
Kutaisi va uning atrofidagi tabiiy go‘zalliklar, jumladan Sataplia milliy bog‘i, Promete g‘ori kabi joylar sayyohlar uchun qiziqarli hisoblanadi. Shuningdek, yaqin atrofdagi Tskaltubo shifobaxsh kurorti ham ushbu hududga sayyohlarni jalb qiladi.

Xulosa qilib aytganda, Kutaisi Gruziyaning tarixiy va madaniy merosini o‘zida aks ettirgan, iqtisodiy va madaniy rivojlanayotgan muhim shahar hisoblanadi.