Kuntug'mish

Kuntugʻmish — oʻzbek xalq dostoni. Nurmon Abdivoy oʻgʻli, Ergash Jumanbulbul oʻgʻli, Egamberdi Ollamurod oʻgʻli, Bekmurod Joʻraboy oʻgʻli va boshqa baxshilardan yozib olingan. Ergash shoir va Bekmurod baxshi variantlari nashr etilgan (1971, 1975). 12-asrgacha Turkiston va Talas atrofida yashagan turk-oʻgʻiz qabilalarining turli vaql, afsova va tarixiy qoʻshiqlari zaminida, qadimiy oʻgʻiz epik anʼanalari asosida paydo boʻlgan. Dostonda noʻgʻaylar podshosi Avliyoyi Qoraxonning oʻgʻli bilan Zangar shahri vazirining qizi Xolbeka orasidagi sevgi hikoya etiladi. „Kuntugʻmish“ mukammal kompozitsion birlikka ega. Unda zulm va haqsizlik qoralangan, sevgi, vafo, sadoqat va adolat ulugʻlangan. „Kuntugʻmish“ning yozib olingan turli variantlari Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Til va adabiyot instituti folklor arxivida saqlanadi. Doston „Bulbul taronalari“ (1972), „Oʻzbek xalq ijodi“ (1975) kabi toʻplamlarga kiritilgan. H.T.Zarifov, V.M.Jirmunskiy, M.Saidov, T.Mirzayev va boshqa tomonidan tadqiq qilingan.

Manbalar

Adabiyotlar

uz.wikipedia.org

Sun'iy intellekt javobi:

Kuntug‘mish — qadimgi turkiy va mo‘g‘ul tarixida muhim o‘rin tutgan shaxs. U 13-asrda yashagan va asosan Mo‘g‘ul imperiyasi tarixi bilan chambarchas bog‘liq bo‘lgan davrda faoliyat ko‘rsatgan. Kuntug‘mish ko‘plab tarixiy manbalarda zaxira va harbiy rahbar sifatida tilga olinadi.

Kuntug‘mishning to‘liq ismi va faoliyati haqida aniq ma’lumotlar ba’zida turli manbalarda farq qiladi, ammo umumiy holda u Chingizxon va uning vorislari davrida muhim ro‘l o‘ynagan shaxs sifatida qaraladi. U turkiy va mo‘g‘ul qabilalari o‘rtasidagi munosabatlarni mustahkamlashda, shuningdek harbiy kampaniyalarda ishtirok etishda katta hissa qo‘shgan.

Tarix fanida Kuntug‘mish haqida ma'lumotlarni asosan tarixiy kronikalardan — «Yangi tarix» (Jami' al-tawarikh), «Mo‘g‘ulnoma», «Tarixi Rashidiy» kabi asarlardan topish mumkin. Bu asarlarda uning faoliyati, zoti va qahramonligi haqida ma'lumot berilgan.

Xulosa qilib aytganda, Kuntug‘mish o‘z davrining taniqli harbiy hamda siyosiy arbobi bo‘lib, Mo‘g‘ul imperiyasining kengayishi va barqarorligi jarayonida muhim rol o‘ynagan. U turkiy va mo‘g‘ul xalqlarning tarixiy madaniy merosining bir qismi hisoblanadi.