Ku isitma
Ku isitma , Ku rikketsioz, Avstraliya kasalligi, Oʻrta Osiyo isitmasi, Termiz isitmasi — rikketsiya mikroorganizmlari qoʻzgʻatadigan yuqumli isitmali kasallik.
Tarixi
Kasallik birinchi marta 1933 — 1935-yillarda Avstraliyaning Queensland shtatida aniqlangan (nomi shundan olingan). Qoramol, qoʻy, it, ot, tuya, choʻchqa va yovvoyi parrandalar, yovvoyi hayvonlar, kemiruvchilar va odam kasallanadi.
Simptomlari
Bunda, asosan, oʻpka zararlanib, isitma chiqadi. Klinik belgilari: kasallikning yashirin davri 8 kundan 4 haftagacha davom etadi. Qisqa muddatli isitma koʻtarilishi, ishtaha yoʻqolishi, shilliq pardalar qizarishi, boʻgʻoz hayvonlarda mastit, vaginit va bola tashlash, erkak hayvonlarda orxit kuzatiladi. Tashxis klinik, epizootologik, epidemiologik holatga qarab qoʻyiladi va qon zardobini tekshirish bilan tasdiqlanadi.
Yuqish usullari
Kasallik qoʻzgʻatuvchisi (Rickettsia burneti) kokk yoki tayoqcha shaklidagi rikketsiya. Tabiatda bu kasallik chaqiruvchisi kanalar, kemiruvchilar organizmida saqlanib, kasallik ular ozuqalarni ifloslashi yoki qon soʻrishi paytida yuqadi. Kasal hayvondan rikketsiya sut, siydik, axlat orqali tashqi muhitga chiqadi. Odamga kasal hayvon sutini qaynatmay isteʼmol qilganda, goʻsht mahsulotlari orqali yoki kana chaqqanda yuqadi. Kasallik koʻproq chorvadorlarda, ferma va kushxona xodimlarida uchraydi.
Davolash usullari
Davolashda antibiotiklar (xlortetratsiklin, terramitsin, tetratsiklin, levomitsetin) beriladi.
Kasallikning oldini olish uchun yaylov davri paytida qayvonlar kanalarga qarshi va molxonalar kemiruvchilarga qarshi dezinfeksiya qilinadi. Kasallikka gumon qilingan hayvonlarni tana haporati oʻlchanadi. Qoni tekshiriladi, kasallik aniqlansa, tegishli tadbirlar oʻtkaziladi.
Manbalar
Adabiyotlar
uz.wikipedia.org
Sun'iy intellekt javobi:
Ku isitma — bu inson tanasida tez-tez yuqori tana harorati ko‘tarilishi bilan namoyon bo‘ladigan holatdir. Asosan infektsiyalar natijasida yuzaga keladi. Ku isitma organizmning immun tizimining jismoniy himoyalanish reaktsiyasi sifatida ko‘riladi.
Ku isitmaning sabablari:
- Virusli infektsiyalar: Gripp, respirator sincitsial virus, COVID-19 kabi viruslar isitmaga sabab bo‘ladi.
- Bakterial infektsiyalar: Angina, pnevmoniya, o'tkir siydik yo‘llari infektsiyalari, sepsis.
- Zamburug‘li infektsiyalar: Kamroq uchraydigan, ammo kasal organizmda kuzatilishi mumkin.
- Immun tizimi kasalliklari: Masalan, revmatoid artrit, lupus kabi xastaliklar ham isitma keltirib chiqarishi mumkin.
- Yallig‘lanish kasalliklari: Tana ichidagi yallig‘lanish jarayonlari.
- Dorilar reaktsiyasi: Ba'zi dorilar allergik yoki nopok reaksiyalar sifatida isitmaga olib kelishi mumkin.
Ku isitmaning belgilariga quyidagilar kiradi:
- Tana haroratining 38°C yoki undan yuqoriga ko‘tarilishi
- Qattiq titroq (chill)
- Bosh og‘rig‘i, terlash, bosh aylanishi
- Umumiy charchoq, holsizlik
- Mushak va bo‘g‘imlarda og‘riq
Ku isitma qanday davolanadi?
Isitma sababi aniqlangach, unga qarab davolash belgilanadi. Yuqori harorat organizm uchun xatar keltirishi mumkinligi sababli, isitma pasaytiruvchi vositalar (paratsetamol, ibuprofen) tavsiya etiladi. Shuningdek, tana namligini saqlash uchun ko‘p suyuqlik ichish muhimdir.
Qachon shifokorga murojaat qilish kerak?
- Isitma 3 kundan ortiq davom etsa
- Bolalarda isitma 39°C dan yuqori bo‘lsa
- O‘tkir bosh og‘rig‘i, nafas qisilishi, qattiq ko‘ngil aynishi va qusish kuzatilsa
- Tomoqda og‘riq, shishish yoki yiringli ajralma holatlar bo‘lsa
- Yana boshqa g‘ayritabiiy belgilarga duch kelinganida
Ku isitma organizm tomonidan kasallikka qarshi reaksiyaning belgisi hisoblanadi, shuning uchun uning sababini aniqlash va to‘g‘ri davolash muhim ahamiyatga ega.