Krit
Krit — Oʻrta dengizning sharqiy qismidagi orol, Yunoniston hududi. Maydoni 8,3 ming km². Uzunligi gʻarbdan sharqqa 260 km, eni 12 km dan 55 km gacha. Shimoliy qirgʻoqlari qoʻltiqlar bilan parchalangan, jan. kam parchalangan, jarli. Relyefi togʻli. Togʻ massivlari (eng baland joyi 2456 m, Ida togʻi) ohaktosh va slanetslardan tuzilgan, karst hodisasi keng tarqalgan. Iqlimi Oʻrta dengiz iqlimi, yozi quruq. Yanv.ning oʻrtacha temperaturasi 12°, iyulniki 26°. Togʻlarda qor may oyigacha saqlanadi. Yiliga 600 mm dan 1600 mm gacha (sohil qismida) yogʻin yogʻadi, asosan, qish oylarida. Oʻrta dengiz butalari (frigana) oʻsadi, togʻ tepalari yaylov. Tokzor va zaytunzorlar bor. Donli ekinlar, tamaki ekiladi. Aholi qoʻychilik, baliq ovlash bilan ham shugʻullanadi. Samariya milliy bogʻi tashqil etilgan (togʻ flora va fauvasi muhofaza qilinadi). Antik davr va oʻrta asrlarda qurilgan koʻplab meʼmoriy yodgorliklar (qalʼa, cherkovlar) saqlangan. Asosiy portlari: Iraqlion, Xanya.
K. — Yevropa madaniyatining eng qad. oʻchoqlaridan. Orolda miloddan avvalgi 3-ming yillikda ilk quldorlik davlatlari vujudga kelgan. Miloddan avvalgi 20—15-asrlarda bu davlatlar juda rivojlangan. Miloddan avvalgi 1-asrda K. Yunonistoning siyosiy va madaniy hayotida muhim oʻrin tutgan. Miloddan avvalgi 67 yilda orolni rimliklar egallagan. Rim imperiyasi parchalanib ketgandan soʻng (395 yil) K. Sharqiy Rim imperiyasi, 823—961 yillarda arablar qoʻl ostida boʻldi, 961 — 1204-yillarda Vizantiya tarkibiga kirdi. 1669-yil dan Usmonli turk saltanati tasarrufida. Bolqon urushlarishn soʻng Yunoniston—Turkiya shartnomasi bilan tasdiklangan 1913-yildagi London sulh shartnomasiga asosan, K. Yunonistonga oʻtdi.
Manbalar
uz.wikipedia.org
Sun'iy intellekt javobi:
"Krit" so‘zi turli kontekstlarda turlicha ma’no kasb etishi mumkin. Quyida "krit" so‘zining ba’zi asosiy ma’nolari va ushbu so‘z atrofida tushuncha beruvchi ma’lumotlar keltirilgan:
-
Geografik va tarixiy nuqtai nazar:
- Krit — Gretsiyaning eng yirik oroli bo‘lib, O‘rta yer dengizi hududida joylashgan. Bu orol qadimiy davrlardan buyon muhim madaniy va siyosiy markaz hisoblanadi.
- Krit oroli qadimgi davrlarda minoy tsivilizatsiyasining poytaxti bo‘lgan. Bu tsivilizatsiya Evropa tarixining eng qadimgi madaniyatlaridan biri sifatida tanilgan.
- Orolda ko‘plab arkeologik yodgorliklar, qadimiy shaharchalar, saroylar, mozaikalar va boshqalar mavjud.
-
Adabiyotda va madaniyatda:
- "Krit" so‘zi ba’zida “tanqid”, “baholash” yoki “kiritish” ma’nosida qisqartma yoki slang tarzida ham ishlatilishi mumkin.
- Shuningdek, ba’zi badiiy asarlarda yoki filmlarda "Krit" qahramon yoki joy nomi sifatida uchraydi.
-
Texnika va fan sohasida:
- Informatika va texnologiyada "Krit" qisqartmasi yoki termin sifatida maxsus ma’no kasb etishi mumkin, masalan, "kritikal" (critical) yoki muhim holatlarni anglatadi.
- Biroq, bu kontekstda aniq so‘z shaklida qo‘llanilishi kamroq uchraydi.
-
Umumiy ma’no:
- O‘zbek tilida "krit" so‘zining o‘zi mustaqil lug‘aviy ma’noga ega emas, lekin boshqa tillardan o‘tib, turli kontekstlarda ishlatilishi mumkin.
- Masalan, ingliz tilidagi "critical" so‘zining qisqartmasi sifatida ham ko‘rilishi mumkin (muqobil yozilishi).
Agar siz "krit" so‘zini aniq bir kontekstda yoki mavzuda bilmoqchi bo‘lsangiz, iltimos, qo‘shimcha ma’lumot bering, shunda men sizga yanada batafsil va aniq javob bera olaman.