Krakov teshik kulchasi

Krakov teshik kulchasi (polyakcha: obwarzanek krakowski yoki obarzanek krakowski) — Polsha oshxonasiga xos boʻlgan halqa shaklidagi pishiriq. Krakovdagi anʼanaviy koʻcha yeguliklaridan biri.

Etimologiyasi

Polyak tilidagi „obwarzanek“ soʻzi (shuningdek, „obarzanek“ deb yozilishi ham mumkin) „obwarzać“ (s) (polyak tilida "kuydirmoq", „qaynoq suv bilan quymoq“) feʼlidan olingan. Tarixiy nuqtai nazardan ruscha „baranka“ soʻzi bilan ham bogʻliqligi bor.

Retsepti

Krakov teshik kulchasi oval yoki doira shaklida boʻlib, oʻrtasida teshigi mavjud va spiral shaklida oʻralgan xamirturushli xamirining ikki yoki uchta boʻlagidan iborat. Rangi och tillarangdan och jigarranggacha oʻzgaradi. Anʼanaviy Krakov teshi kkulchasining diametri 12-17 santimetr, qalinligi 2-4 santimetr, ogʻirligi 80-120 grammni tashkil qiladi. Teshik kulchaning yuzasi silliq yoki biroz gʻadir-budir boʻlishi mumkin.

Teshik kulchalarning ustiga turli xil mahsulotlar — koʻkatlar, qizil qalampir, pishloq, piyoz, mak urugʻi, kunjut, zira yoki zigʻir sepiladi.

Krakov teshik kulchalari odatda qadoqlanmagan holatda sotiladi, chunki teshik kulcha toʻliq sovimasdan qadoqlansa, qarsildoqlik xususiyati yoʻqoladi.

Tarixi

Bizgacha yetib kelgan Krakov teshik kulchalari haqidagi ilk qaydlar qirol Vladislav II Yagello (Yagaylo) va qirolicha Yadviga hukmronligi davriga tegishli. 1394-yil 2-mart sanasiga oid saroy qaydlarida shunday deyilgan: "Dla królowej pani pro circulis obrzanky 1 grosz " (polyak.dan — „Qirolicha uchun teshik kulchaga 1 aqcha“). Unda polyak tilidagi „obrzanky“ soʻzi ham, lotincha „circuli“ soʻzi ham ishlatilgan.

1496-yilda qirol Yan I Olbraxt Krakov novvoylari gildiyasiga oq non, shu jumladan teshik kulcha pishirish boʻyicha monopoliya berdi. Ushbu monopoliya Yan III Sobeskiy davrigacha davom etdi. 1611-yilda shahar ichida teshik kulchalar sotish jarayoni tartibga solindi.

1802-yil 22-yanvarda chiqarilgan farmonga koʻra, har qanday novvoy teshik kulcha pishirishga ruxsat berilgan nonvoylar orasidagi navbati kelgandagina ularni pishira olardi. Teshik kulcha pishirish huquqiga ega boʻlgan novvoylar qur’a tashlash yoʻli bilan tanlangan. Qur’a tashlash odati karra ehtimol bilan 1849-yilda toʻxtatilgan.

Teshikkulcha sotiladigan rastalar ertalab soat oltigacha ochib qoʻyilardi. Pishirilgan mahsulotlarning sifati va yangiligini gildiya nazorat qilgan. Shuningdek, 1950-yillarga qadar teshikkulchalar toʻgʻridan-toʻgʻri savatlardan olib sotilgan.

Bugungi kunda Krakovda kuniga taxminan 150 000 dona teshik kulcha sotiladi.

Manbalar

uz.wikipedia.org

Sun'iy intellekt javobi:

Krakov teshik kulchasi — bu Polshaning Krakow shahriga xos an’anaviy non turidir. U o‘zining o‘ziga xos ko‘rinishi va lazzati bilan mashhur. Kulchaning nomidagi “teshik” so‘zi uning markazida joylashgan kichik teshikka ishora qiladi. Ushbu teshik o‘rtasidan kuzatilganda, kulchaning ichki tuzilishi va pishganligini ko‘rish mumkin.

Asosiy xususiyatlari:

Tarkibi: Krakov teshik kulchasi odatda bug‘doy unidan tayyorlanadi. Un, suv, tuz, qand va xamirturush asosiy ingredientlar hisoblanadi. Ba’zan unga sut yoki yog‘ qo‘shilib, kulchaning yumshoqligi va shiradorligi oshiriladi.
Tayyorgarlik: Xamir aralashtirilgach, uni biroz dam olishga qo‘yishadi, shunda xamirturush o‘z ishini bajarib, xamir ko‘tariladi. So‘ngra xamirning yuzasida o‘rtada kichik teshik ochiladi va unga ko‘proq havo aylanishi uchun imkon beriladi.
Pishirish: Kulcha odatda pechda yuqori haroratda pishiriladi, bu esa uning tashqi yuzasini qarsillashi va ichki qismini yumshoq qilib pishishini ta’minlaydi.
Tashqi ko‘rinishi: Kulchaning markazidagi teshik unga o‘ziga xoslik baxsh etadi. Ba’zan teshik atrofidagi xamir biroz ko‘tarilib, gullarga o‘xshash shaklga keladi.
Foydalanish: Krakov teshik kulchasi odatda ertalabki nonushta uchun, shuningdek, choy yoki qahva bilan birga iste’mol qilinadi. Uzoq vaqt yangi qolishi uchun yaxshi ushlab, oziq-ovqat sifatida ham ko‘p ishlatiladi.

Tarixi va madaniyati:

Krakov teshik kulchasi Krakow shahri va uning atrofidagi hududlarda asrlar davomida tayyorlanib kelgan. Bu turdagi kulcha mahalliy festivallar va bazarlarda keng tarqalgan. Uning markazidagi teshik nafaqat estetik maqsadda, balki pishirish jarayonini ham osonlashtirish uchun yaratilgan. Kulcha Polsha oshxonasining ajralmas qismi sifatida qadrlanadi.

Agar siz Polshaga borsangiz, Krakov teshik kulchasini sinab ko‘rishingizni tavsiya qilaman. Bu nafaqat mazali, balki tarixiy va madaniy ahamiyatga ega bo‘lgan taomdir.