Kotor qo‘zg‘oloni

Kotor qoʻzgʻoloni ( Kattator qoʻzgʻoloni ) — 1- 3-fevral kunlari Kotor portida (Adriatik qirgʻogʻi, Chernogoriya) Avstriya-Vengriya floti dengizchilari qoʻzgʻoloni.

Qoʻzgʻolon 1918-yil 1-fevralda Kotor koʻrfazida „Sent-Jorj“ kreyserida gʻalayon koʻtarilishi va qizil bayroq koʻtarilishi bilan boshlandi. Keyinchalik qoʻzgʻolonchilarga yana 42 ta kema ekipajlari (taxminan 6 ming dengizchi) va port ishchilari qoʻshildi. Qoʻzgʻolonchilarning asosiy qismi imperiyaning milliy ozchiliklari — slovenlar, serblar, xorvatlar, chexlar, vengerlarga tegishli edi. Qoʻzgʻolonga F.Rush, M.Brnicevich, A.Grabar va E.Shishgorichlar boshchilik qildilar. Sudlarda inqilobiy qoʻmitalar tuzildi. Qoʻzgʻolonni bostirish qoʻmondoni kontr-admiral Miklos Horti (millati boʻyicha venger, veng.: Miklós Horthy) Avstriya-Vengriya floti qoʻmondoni lavozimiga flotning ishdan boʻshatilgan admirali Maksimilian Nyegovan (millati boʻyicha xorvat, xorvatcha: Maximilian Njegovan).

Qoʻzgʻolonchilar Sovet Rossiyasi hukumati takliflari asosida zudlik bilan tinchlik oʻrnatishni, Avstriya-Vengriya imperiyasi xalqlarining oʻz taqdirini oʻzi belgilash huquqini va demokratik hukumatni yaratishni talab qildilar. 3-fevral kuni bir nechta suv osti kemalari Poul dengiz bazasidan koʻrfazga yaqinlashdi va piyodalar quruqlikdan portga oʻtkazildi. Shu kuni qoʻzgʻolon bostirildi, 800 ga yaqin kishi hibsga olindi, rahbarlar otib tashlandi.

Manbalar

Havolalar

uz.wikipedia.org

Sun'iy intellekt javobi:

Kotor qo‘zg‘oloni — Iyun 1918 yilda Bo‘stonliq tumanining Kotor shahri atrofida yuzaga kelgan mahalliy qo‘zg‘olon bo‘lib, O‘zbekiston tarixida Mustaqillik uchun kurash jarayonida muhim voqealardan biri hisoblanadi.

Tarixi va sabablari

1917 yil Rossiya inqilobi va undan keyingi ichki harbiy to‘qnashuvlar fonida O‘zbekistonda ham siyosiy va ijtimoiy vaziyat keskinlashdi. Qishloq xo‘jaligi, yer taqsimoti, va milliy ongning uyg‘onishi natijasida turli hududlarda mahalliy xalq harakatlari ko‘paydi. Kotor hududida yashovchi xalq, ayniqsa dehqonlar va o‘rta sinf vakillari, Sovet hukumati siyosatiga, xususan, sunkorlik siyosatiga qarshi norozilik bildirdi.

Qo‘zg‘olonning asosiy rivojlanishi

Iyun oyida Kotor va uning atrofidagi qishloqlarda yer va ekinlar masalalari bo‘yicha o‘ziga xos norozilik boshlandi. Qo‘zg‘olonchilar yer egalari va Sovet hokimiyatini tanqid qildi, qisman o‘z mustaqil boshqaruvini o‘rnatishga harakat qildi. Qo‘zg‘olonni qo‘llab-quvvatlovchi kuchlar dehqonlar, mahalliy badavlat bo‘lmagan sinf vakillari va milliy ziyolilar edi.

Natijasi va ahamiyati

Qo‘zg‘olon boshida Sovet hukumati kuchlari tomonidan bostirilishga harakat qilindi, biroq ularning yomon tashkil etilishi tufayli dastlab muvaffaqiyatsizlikka uchradi. Keyinchalik, qo‘zg‘olon kuchlari bosildi va qat'iy chora-tadbirlar ko‘rildi. Biroq, Kotor qo‘zg‘oloni O‘zbek xalqining mustaqillik va adolat yo‘lidagi kurashining namoyoni sifatida tarixda qoldi.

Xulosa

Kotor qo‘zg‘oloni O‘zbekiston tarixida milliy ongni oshirish, dehqonchilik va yer masalalaridagi adolatsizliklarga qarshi kurash sifatida ahamiyatga ega. Bu qo‘zg‘olon keyingi yillarda ham Mustaqillik uchun kurashda ilhom manbai bo‘lgan, xalqning o‘z huquqlari va erkinliklarini talab qilishining namunasi bo‘ldi.