Korsak
Korsak (lot. Vulpes corsak) – tulkilar urugʻiga mansub sut emizuvchi hayvon. Oddiy tulkiga oʻxshash, lekin bir oz kichikroq koʻrinishda boʻladi.
Tavsifi
Korsak tulkisi oʻrta boʻyli tulki boʻlib, boshi va tanasining uzunligi 60 sm gacha, dumining uzunligi esa 35 sm gacha yetadi. Juni sargʻish-kulrang. Voyaga yetganlarning vazni 1,6 dan 3,2 kilogrammgacha boʻladi. Uning tanasining koʻp qismini kulrang—sargʻish rang moʻynasi qoplab olgan, pastki qismlari ochroq, ogʻiz, iyagi va tomogʻida rangpar dogʻlar mavjud. Qish faslida yungi ancha qalinroq va ipakdek boʻlib, rangi somon-kulrang, orqa tomondan quyuqroq chiziq oʻtgan boʻladi. Oqshom va tungi paytlarda faol boʻladi. Yumronqoziqlar va katta qumsichqonlar inida yashaydi. Baʼzan boʻrsiq va tulki iniga ham joylashib olishi mumkin, lekin oʻzi kamdan-kam hollarda uya qaziydi. Oʻzining tanlagan jufti bilan umrining oxirigacha yashaydi. Yanvar—fevral oylarida juftlashadi va mart—aprel oyida 5—7 tagacha bolalaydi. 9—10 oylik paytida voyaga yetadi. Asosan, kemiruvchilar bilan, baʼzida hashoratlar, sudralib yuruvchilar, qushlar va ularning tuxumlari bilan oziqlanadi. Ovlanadi, terisi qimmatli emas.
Korsak tulkilari Yevrosiyo choʻllari va sahrolari, markaziy va shimoli-sharqiy Osiyoning dasht va yarim choʻllarida yashaydi. Ular butun Qozogʻiston, Oʻzbekiston va Turkmaniston va Moʻgʻulistonda tarqalgan. Janubda ularning tarqalishi Eron, Tojikiston, Qirgʻiziston, Afgʻoniston va Xitoyning shimoliy qismlarini qamrab oladi va ularni Rossiyada ham uchratish mumkin.
Hozirgi vaqtda uchta kichik tur tur sifatida tan olingan:
Vulpes corsac corsac – tarqalishi shimoliy Qozogʻiston, janubiy Sibir.
Vulpes corsac kalmykorum – tarqalishi shimoliy Oʻzbekiston, Kavkaz.
Vulpes corsac turkmenicus – tarqalishi janubiy Oʻzbekiston, Turkmaniston, Xitoy va Moʻgʻuliston.
Bu turdagi tulkilar asosan ochiq oʻtli dasht va yarim choʻllarda yashaydi, zich oʻsgan oʻsimliklar va togʻli hududlardan qochadi. Korsak tulkilari odatda odamlardan uzoqda yashashadi. Oʻzbekistonda Ustyurt (Qoraqalpog‘iston), Mirzachoʻl (Jizzax), Qizilqum (Buxoro) va yana boshqa hududlarda uchraydi.
Soni
XX asrning 60—70-yillarida Gʻarbiy Tyan-Shan va Pomir-Oloyining barcha togʻ oldi tekisliklari va adirliklarida boʻlgan. Zichligi Qarshi choʻlida har 100 kvadrat metrga 49 tadan 60 tagachani, Qizilqum choʻlida esa 20—30 tani tashkil qilgan. Hozirgi vaqtda ushbu jonivorlar soning umumiy qisqarishi qayd qilinmoqda. Toshkent viloyati hududidagi gʻarbiy Tyan-Shan pasttogʻlarida butunlay gʻoyib boʻlganligi tahmin qilinmoqda. Qizilqum, Qarshi choʻllarida Ustyrutda kam sonlarda tarqalgan.
Manbalar
uz.wikipedia.org
Sun'iy intellekt javobi:
Korsak haqida to‘liq ma’lumot
Korsak (lotincha nomi: Vulpes corsac) — bu O‘rta Osiyo, ayniqsa Qozog‘iston, O‘zbekiston, Turkmaniston va shimoliy Eron hududlarida yashovchi o‘rmon va cho‘l tulkisi turidir. Unga ba'zan "cho‘l tulkisi" ham deyiladi, chunki uning yashash joylari asosan ochiq cho‘l va dağlik steplar hisoblanadi.
Tashqi ko‘rinishi
Korsak tulkisining tanasi o‘rtacha o‘lchamda bo‘lib, uzunligi taxminan 60-80 sm, bo‘yi esa 30-40 sm atrofida bo‘ladi. Uning uzun dumaloq va qalin tuklari bor, bo‘yi bo‘yicha tikan kabi yonib ketayotgan yoki och sariqdan to‘q jigargacha bo‘lgan ranglarda bo‘ladi. Bo‘yin va ko‘krak qismida oq va ochik ranglarni ko‘rish mumkin. Ko‘p hollarda tulkaning yuzi ingichka va uzun bo‘ladi, quloqlari esa katta va yoyilgan shaklda. Bu tashqi ko‘rinish unga kinorejissyorlar va fotografchilar orasida mashhurdir.
Yashash joyi va tabiati
Korsak asosan cho‘l va yarim cho‘l hududlarda, shuningdek, ochiq stepa va dashtlarda yashaydi. U sayoz va oziq-ovqat izlab, keng hududni qamrab oladi. Tabiatda korsak asosan tun bo‘yi faollik ko‘rsatadi, vaqti-vaqti bilan kun davomida ham faol bo‘lishi mumkin.
Oziqlanishi
Korsak omnivor hisoblanadi, ya'ni u ham hayvonlarga, ham o‘simliklarga tayanadi. Asosan kichik hayvonlar, quyonlar, kemiruvchilar, qushlar, hasharotlar bilan oziqlanadi. Ba'zida u mevachilik va o‘simlik urug‘larini ham iste’mol qiladi, ayniqsa ochiq joylarda oziq-ovqat topishda qiynalgan paytlarida.
Harakatlari va xulq-atvori
Korsak o‘z hududini belgilar bilan belgilaydi va boshqa tulkilardan xabardor qiladi. U yolg‘iz yoki juft bo‘lib yashaydi, lekin ba'zan kichik guruhlarda ham ko‘rish mumkin. Ko‘p hollarda u o‘z uyasini yer ostida qazadi yoki boshqa hayvonlarning uyalaridan foydalanadi.
Ko‘payishi
Korsaklarning ko‘payish mavsumi bahor oylariga to‘g‘ri keladi. Urug‘lanishdan so‘ng, tuxumdonlarda odatda 2-6 ta ko‘z ochgan bolalar tug‘iladi. Onalari bolalarini bir necha oy davomida boqadi va tarbiyalaydi.
Ekologik ahamiyati
Korsak o‘z hududining ekosistemasi uchun muhim o‘rin tutadi. U ko‘plab kichik hayvonlarning populyatsiyasini nazorat qilib turadi, shuningdek, o‘simlik urug‘larini tarqatishda ishtirok etadi. Bu hayvon tabiatda muvozanat saqlashda katta rol o‘ynaydi.
Himoya va ahvol
Korsak ba'zi hududlarda qishloq xo‘jaligi uchun zararli hisoblanib, o‘ldirilishi mumkin. Biroq u IUCN Qizil ro‘yxatiga hozircha xavf ostida bo‘lmagan tur sifatida kiritilgan. Tabiatni himoya qilish tashkilotlari korsaklarning yashash joylarini saqlab qolish va ularni xavfdan himoya qilishni ta’minlashga harakat qilmoqda.
Agar sizga korsak haqida boshqa ma’lumot yoki aniqroq savollar kerak bo‘lsa, marhamat, so‘rashingiz mumkin!