Koriz

Koriz (fors.) — yer osti suvlarini yigʻish va ularni yer yuzasiga chiqarish uchun quriladigan yer osti inshooti; aholini suv bilan taʼminlash va sugʻorish maqsadlarida qoʻllaniladi. K. Yaqin Sharq, Janubi-Sharqiy Osiyoda tarqalgan. Oʻrta Osiyoning togʻli va togʻ oldi zonalarida uchraydi. Turkmaniston (Ashxobod shahri yaqinida chuq. 100 m, suv sarfi 150—225 l/s), Oʻzbekistonning Buxoro, Samarqand, Navoiy viloyatlarida 200 ga yaqin K. qazilgan. 20-asrning 20-yillariga qadar Oʻrta Osiyoda K. suvlaridan ekinlarni sugʻorishda foydalanilgan. K. kavlash yer osti suvlari sathida roʻy beradigan oʻzgarishlar va joy relyefidagi nishablikni aniq belgilashni talab etgan. Bu maxsus asboblar (astrolyabiya, vaterpas) vositasida amalga oshirilgan. K. trassasi belgilab chiqilgach, shu trassa boʻylab har 5–40 m da quduqlar kavlangan. Quduqlarning chuq. 14–15 m danbaʼzan 60–70 m gacha borgan. Quduqlar suvli qatlamga tutashadigan lahim (tunnel) orqali bir-biriga birlashtirilgan. Lahimning balandligi 1,5 m, eni 1 m boʻlib, devorlari yogʻoch yoki toshlar bilan mustahkamlangan, uzunligi joy nishabligiga qarab bir necha km gacha choʻzilgan. Mas, Nurota (Navoiy viloyati)dagi "Maston" nomli K.ning 280 qudugʻi boʻlib, bosh qudugʻining chuq. 14 m va lahimning oʻz. 3 km boʻlgan. K. qurilishi davrida bu quduqlar tuproq-shagʻalni chiqarib tashlashga, K.ni ishlatish davrida esa kuzatish (nazorat), tiklash, tuzatish va havo almashtirish uchun xizmat qiladi.

Oʻrta hisobda 1 m uzunlikdagi suv yigʻuvchi quduq 0,3—0,6 l/s suv beradi. K. kavlashda bir qancha korizchi jamoalar oylab va yillab lahim hamda quduqlar qazib, minglab kubometr tuproq va shagʻal qazib chiqargan. Nurotada qadimgi K.lardan koʻpi koʻmilib ketgan. Mastak, Zulm, Zulfiqor, Mozor, Xayrobod, Sulton, Maston, Koʻnchi, Begli, Tayla, Korizchi singari 30 dan ortiq K. boʻlgan. Ayrim K.larning nomidan ularning qazilish tarixi, yili chiqadi. Mas, Zulm K.ning nomidagi harflar yigʻindisidan abjad hisobida hijriy 970— milodiy 1533—1534-yillar va Zulfiqor K.dan hijriy 1118— milodiy 1706 yoki 1707-yil raqamlari chiqadi.

Masharif Boqiyev.

Manbalar

uz.wikipedia.org

Sun'iy intellekt javobi:

Koriz — Islom madaniyatida muhim rol o‘ynaydigan, Qur’onni tovonib va to‘liq yod olgan, uni to‘g‘ri va tartibli o‘qiy oluvchi shaxsdir. Koriz so‘zi arab tilidan kelib chiqqan bo‘lib, «ovoz» yoki «o‘qiydigan» degan ma’nolarga ega. Odatda, korizlar masjidlarda yoki diniy marosimlarda Qur’on o‘qish vazifasini bajarishadi.

Korizning vazifalari va ahamiyati

Qur’on tilovati: Korizlarning eng asosiy vazifasi Qur’onni to‘g‘ri va ajoyib tovushda o‘qishdir. Ular tilovat uslubini yaxshi egallagan bo‘lib, o‘qishda maqom (qur’oni tovushlarining usullari) va tahrir qoidalarga rioya qiladilar.
Diniy marosimlarda qatnashish: Ramazon oyida taroveh namozlarida va boshqa diniy tadbirlarda korizlar Qur’on o‘qib, jamoani ruhlantiradi, ularning e’tiqodini mustahkamlaydi.
Qur’on ta’limi: Korizlar bilan birga Qur’on o‘qish mashg‘ulotlari ham o‘tkaziladi. Ular bolalarga, yoshlar va hatto kattalarga Qur’onni yod olishda yordam beradilar.
Islom madaniyatini targ‘ib qilish: Korizlar o‘zining bilimlari va tovushi yordamida jamiyatda diniy ma’rifatni oshirishda muhim o‘rin tutadi.

Koriz bo‘lish uchun talablar

Qur’onni butunlay yod olish.
Tovush va talaffuzda aniqlik, to‘g‘rilik.
Qur’on qiroatining maqomlarini bilish.
Diniy bilimlarga ega bo‘lish.
Yaxshi madaniyat va axloqiy fazilatlarga ega bo‘lish.

Xulosa

Korizlar — Islom dini va madaniyatining ajralmas qismi bo‘lib, ular Qur’onni o‘ziga xos uslubda o‘qish orqali musulmonlarning ruhiyatini ko‘taradi, ularni imonga chorlaydi. Ularning maqomi diniy jamoalarda juda yuqori baholanadi.

Agar sizga korizlik haqida yanada kengroq yoki aniqroq ma’lumot kerak bo‘lsa, ayting, batafsilroq taqdim etaman.