Ko`p yillik o`simliklar
Koʻp yillik oʻsimliklar -ikki yildan ortiq yashay oladigan oʻsimliklar. Yer shari florasining koʻpchiligi Koʻp yillik oʻsimliklaroʻ.ga kiradi. Koʻp yillik oʻsimliklaroʻ. tashqi koʻrinishi va biologik xususiyatlari bilan juda xilma-xildir. Moʻʼtadil iqlimi kengliklarda Koʻp yillik oʻsimliklaroʻ.ning koʻpchilik guruhini oʻtsimon oʻsimliklar, tropik zonalarda esa koʻproq daraxt va butalar tashkil etadi. Koʻpchilik oʻtsimon Koʻp yillik oʻsimliklaroʻ.ning uzoq muddat yashashi ularda poya (ildizpoya, piyozchalar, tuganak piyozchalar) va ildizsimon maxsus (gʻamlaydigan) organlar mavjudligiga bogʻliq. Koʻp yillik oʻsimliklaroʻ.ning yashash muddati keskin farqlanadi va bir necha yildan tortib to 10 va 100 yilgacha, baʼzan, hatto, 1000-yilgacha choʻzilishi mumkin. Daraxt va butalar Koʻp yillik oʻsimliklaroʻ. ichida eng uzoq muddat yashaydigan oʻsimliklar hisoblanadi. Mas, eman 500— 1000-yil, shuvoq 100 yil yashaydi. Ayrim Koʻp yillik oʻsimliklaroʻ. yashash joyini oʻzgartirish va inson faoliyati natijasida bir yillik oʻsimlikka aylanishi mumkin.
Mas, aslida Koʻp yillik oʻsimliklaroʻ. boʻlgan kartoshka, batat, gʻoʻza, kanakunjut Oʻzbekiston sharoitida bir yillik ekin tarzida oʻstiriladi.
Dilorom Yormatova.
Manbalar
uz.wikipedia.org
Sun'iy intellekt javobi:
Ko‘p yillik o‘simliklar – bu bir nechta o‘tgan mavsumlarda yashab, har yili gullab, meva beradigan yoki barg chiqaradigan o‘simliklardir. Ular ko‘p yillar davomida yashaydi va o‘zining o‘sish jarayonini har yili takrorlaydi. Ko‘p yillik o‘simliklar qish mavsumida ko‘pincha o‘lik holatga o‘xshash tarzda dam olish davriga kiradi va keyingi bahorda yana yangi barglar va gullar hosil qiladi.
Ko‘p yillik o‘simliklarning turlari
- Yillik ko‘p yillik o‘simliklar: Ba’zi o‘simliklarning ildizlari ko‘p yillar yashaydi, lekin barglari har yili qurib, kuzda to‘kiladi. Masalan, o‘zan, bodringning bir necha ko‘p yillik navlari.
- Bargli ko‘p yillik o‘simliklar: Ular yildan-yilga ko‘k rangdagi barglarini yo‘qotmasdan, ko‘p yillar yashaydi. Masalan, ko‘k choy bargi (Camellia sinensis).
- Shox-shabba (butalar) va daraxtlar: Daraxtlar va butalar ko‘p yillik o‘simliklarga kiradi. Ular yil sayin shox-shabbalarini rivojlantiradi va meva beradi. Masalan, olma daraxti, gilos, anor, uzumlar.
Ko‘p yillik o‘simliklarning afzalliklari
- Ekologik barqarorlik: Ko‘p yillik o‘simliklar tuproqni eroziyasidan saqlaydi va tuproqning unumdorligini oshiradi.
- Kam parvarish talab qiladi: Ular bir marta ekilgach, ko‘p yillar davomida o‘sadi, shuning uchun har yili yotqizish va ekish kerak emas.
- Qulay sharoitlarda o‘sish: Ko‘p yillik o‘simliklar ko‘pincha qiyin sharoitlarda ham yaxshi o‘sib, o‘z faoliyatini davom ettira oladi.
Mashhur ko‘p yillik o‘simliklar misollari:
- Uzum (Vitis vinifera)
- Olma daraxti (Malus domestica)
- Anor (Punica granatum)
- Yalpiz (Mentha)
- Liliya (Lilium)
- Qizil gilos (Prunus avium)
Ko‘p yillik o‘simliklar bog‘dorchilikda, qishloq xo‘jaligida va bog‘ dizaynida muhim o‘rin tutadi. Ularning to‘g‘ri parvarishi va o‘g‘itlanishi bilan ko‘p yil davomida samarali hosil olish mumkin.