Ko’p marotaba foydalaniladigan kosmik kemalar nega kerak?

Kosmik kemalarni uchirish ulkan miqdordagi moddiy sarf-xarajatlarni talab qiladi, lekin bu sarf-xarajatlar o’zini qisman oqlaydi, xolos. Masalan, fazokorlarni oyga olib borib qo’ndirgan “Apollon” kosmik kemasidan yerga ichiga atigi bir necha tonna yuk ortilgan kichik bir kabina qaytib keldi, xolos. Xuddi shu sababli turli mamlakatlarning olimlari yerga bus-butun holida eson-omon qaytadigan kosmik kemalarni yaratish ustida ishlay boshladilar. Bunday apparatlar sobiq SSSRda va AQShda bir necha yil burun yaratildi. Ularni “kosmik moki” ham deb atashadi. Parashyutlar yordamida yerga qo’nadigan raketalardan farqli o’laroq, bu apparatlar qanotlidir va xuddi tayyora singari yerga qo’nadi. Ular koinotdan umumiy og’irligi 19,5 tonnagacha keladigan avval ishlatilgan yo’ldoshlarni olib qaytishi mumkin. Bunday kemalar, shuningdek, kosmik texnologiyani rivojlantirish maqsadida ham qo’llaniladi. Ular orbitaga har xil ishlab chiqarish jihozlarini (masalan, alohida toza moddalar, dorilar va kristallarni olish uchun), shuningdek, quyosh energiyasi bilan ishlaydigan kosmik elektr stantsiyalarni orbitaga olib chiqa oladi. Hozirgi paytda bunday kemalar sun’iy yer yo’ldoshlarini ta’mirlash va ulardagi jihozlarni yangilash uchun ham muvaffaqiyatli qo’llanilmoqda.

Manba

Mo’jiza kitobning 3-jildi

Sun'iy intellekt javobi:

Ko‘p marotaba foydalaniladigan kosmik kemalar (reusable spacecraft) kosmik tadqiqotlar va parvozlarda juda muhim ahamiyatga ega. Ularning zarurligi quyidagi sabablarga bog‘liq:

Xarajatlarni kamaytirish
Kosmik parvozlar an’anaviy tarzda bitta marta ishlatiladigan, oxirida yo‘q qilinadigan yoki yo‘qotiladigan qurilmalardan iborat bo‘lgan. Bu esa har bir parvoz uchun yangi raketa yoki kosmik kemani ishlab chiqarishni talab qiladi, bu esa juda qimmatga tushadi. Ammo ko‘p marotaba foydalaniladigan kemalar bir nechta marta foydalanish imkonini beradi, bu esa umumiy xarajatlarni sezilarli darajada pasaytiradi.
Resurslarni tejash va atrof-muhitga zarar kamaytirish
Yangi kosmik raketalarni ishlab chiqarish uchun katta miqdorda materiallar va energiya sarflanadi. Ko‘p marotaba foydalaniladigan kemalar esa resurslarni tejashga yordam beradi va raketalarning chiqindilarini kamaytiradi, shuning uchun ular ekologik tomonlama ham foydali hisoblanadi.
Parvozlar chastotasini oshirish
Kosmosga tez-tez va muntazam ravishda parvozlar amalga oshirilishi uchun kosmik kemalar tez va samarali tarzda qayta tayyorlanishi kerak bo‘ladi. Reusable spacecraft texnologiyasi parvozlar oralig‘ini qisqartiradi va kosmik tadqiqotlar, sun’iy yo‘ldoshlarni joylashtirish, tijorat va ilmiy missiyalarni yanada ko‘proq va tez-tez bajarish imkonini yaratadi.
Texnologik rivojlanish va yangi missiyalar
Ko‘p marotaba foydalaniladigan kosmik kemalar yangi kosmik texnologiyalarni sinovdan o‘tqazishga, uzoq muddatli kosmik missiyalarni amalga oshirishga, shuningdek, Insonning Oyning yuzasiga yoki Marsga sayohatlarni amalga oshirishda asosiy vosita bo‘lib xizmat qiladi.
Xavfsizlikni oshirish
Ko‘p marotaba foydalaniladigan kemalarda parvozdan keyin ularning holati diqqat bilan tekshirilib, xatolar aniqlanib, tuzatiladi. Bu esa kelgusidagi parvozlarning xavfsizligini oshiradi.

Umuman olganda, ko‘p marotaba foydalaniladigan kosmik kemalar kosmik industriyaning yanada samarali, arzon va barqaror rivojlanishiga zamin yaratadi. Shu sababli hozirgi kunda SpaceX, Blue Origin kabi kompaniyalar aynan reusable technology (ko‘p marotaba foydalanish texnologiyasi) ustida faol ishlamoqda.