Kollaps
Kollaps (lot. collapsus — behol, majolsiz) — toʻsatdan keskin roʻy beradigan qon tomirlar yetishmovchiligi, kishi hayotini xavf ostida keltiradigan ogʻir holat; arterial va venoz qonbosimining keskin kamayishi, markaziy nerv sistemasi faoliyatining izdan chiqishi, moddalar almashinuvining buzilishi, qon tomirlar devori tonusining toʻsatdan susayishi, harakatdagi qon miqdori (massasi)ning kamayishi bilan ifodalanadi. Bosh miyadagi tomir harakatlanuvchi markaz faoliyatining susayishi sababli, asosan, qorin boʻshligʻidagi aʼzolar tomirlari qonga toʻlib ketadi, ayni vaqtda eng muhim hayotiy aʼzolar (miya, yurak, teri, muskullar)ga qon kam boradi. Birdaniga koʻp qon yoʻqotish, shok, kislorod tanqisligi, infeksion va boshqa ayrim kasalliklar (terlama, zotiljam, pankreatit va h.k.), zaharlanish, shikastlanish va boshqalarda roʻy beradi, shunga koʻra, K.ning gemorragik, gipokse-mik, infeksion kardiogen, ortostatik, pankreatik, toksik va boshqa turlari farq qilinadi. Belgilari: daqiqa ichida bemorning toʻsatdan rangi oʻchib, badani koʻkaradi, sovuq ter bosadi, koʻzi ich-ichiga tushib, qorachigʻi kengayadi, yuz qiyofasi oʻzgaradi, nafasi yuzaki boʻladi. Qon bosimi keskin pa-sayib, tomir urishi butunlay sezilmay qolishi ham mumkin. Gavda temperaturasi 35° ga, baʼzan undan ham pastga toʻshadi. Bemor majolsiz, esi kirar-chiqar boʻlib qoladi, ayrim hollarda hushdan ketadi. K.da darhol vrach chaqiriladi, u kelguncha bemor boshiga yostiq qoʻymay yotqiziladi, oyogʻiga grelka qoʻyiladi, issiq choy ichiriladi, u yotgan uyga sof havo kirib turadigan qilinadi. Davo tadbirlari K.ga sabab boʻlgan omillarni bartaraf etishga qaratilgan boʻlishi lozim. Oʻz vaqtida koʻrsatilgan yordam yaxshi naf beradi.
Manbalar
uz.wikipedia.org
Sun'iy intellekt javobi:
Kollaps — bu organizm yoki uning muayyan tizimi yoki a'zolarining faoliyatining birdan to‘xtashi yoki keskin buzilishi holati. Bu atama tibbiyotda keng qo‘llaniladi va u turli xildagi jiddiy holatlarni ifodalaydi. Kollaps organizmning hayot uchun muhim funksiyalarini bajarishda muammolar paydo bo‘lishi sababli tezkor tibbiy yordam talab qiladi.
Kollapsning sabablari va turlari:
-
Kardioinshiyatsion kollaps:
Yurak yetishmovchiligi, yurak ritmining buzilishi yoki qon quyilishining kuchli kamayishi natijasida yuzaga keladi. Bu holatda qon bosimi pasayadi, qon aylanishi buziladi.
-
Gemodinamik kollaps:
Qon bosimining tez pasayishi natijasida yuzaga keladi. Bu holat ko‘pincha qon yo‘qotish, allergik reaksiya (anafilaaktik shok), yoki kislota-ishqor muvozanatining buzilishi tufayli kelib chiqadi.
-
Neyrogen kollaps:
Asab tizimining muayyan shok holatlarida yuzaga keladi. Bu holda qon tomirlar kengayib, qon bosimi pasayadi. Ko‘pincha travma yoki stress natijasida yuz beradi.
-
Mexanik kollaps:
Organ yoki to‘qimaning tashqi bosim sababli siqilishi yoki shikastlanishi bo‘lib, uning normal faoliyatini buzadi. Misol uchun, o‘pkaning qorincha joyidan siqilib qolishi (pnevmotoraks), yoki ichki qon ketishlar.
Kollapsning alomatlari:
- Kuchsizlanish, hushning yo‘qolishi
- Terining sovuq, nam bo‘lishi
- Yurak urishining tezlashishi yoki sekinlashishi
- Nafas qisilishi, nafas olishda muammolar
- Ko‘zlar qorayishi, boshning aylanib ketishi
Davolash:
Kollaps holatida birinchi yordamning roli juda katta. Mavjud sababga qarab quyidagilar bajariladi:
- Qon aylanishini tiklash
- Nafas olishni qo‘llab-quvvatlash
- Qon bosimini barqarorlashtirish
- Shok va boshqa jiddiy holatlar uchun intensiv terapiya
Kollaps asosiy kasallik yoki jarayon natijasida yuzaga kelishi mumkinligi uchun, asosiy sababni aniqlash va davolash muhimdir.
Xulosa qilib aytganda, kollaps – bu organizmning hayot uchun muhim funktsiyalarining jiddiy buzilishi, tezkor tashxis va davolashni talab qiluvchi keskin tibbiy holatdir.