KLAPEYRON-MENDELEYEV TENGLAMASI

KLAPEYRON-MENDELEYEV TENGLAMASI — berilgan t massali gazning holatini tavsiflaydigan bosim r, hajm kVA temperatura Torasidagi bog’lanishni ifodalovchi holat tenglamasi: pV=BT, bunda V — berilgan gaz massasi uchun o’zgarmas kattalik. Bu tenglamani 1834 yilda B. Klapeyron topgan. Tenglamalardagi V ning bir molga to’g’ri keladigan qiymatini R bilan belgilansa, bir mol uchun pV—RT tenglama hosil bo’ladi. Buni 1875 yilda D. I. Mendeleyev topgan. Shu sababli u Klapeyron — Mendeleyev tenglamasi deb ataladi.

Manba

O'zbekiston Milliy Ensiklopediyasi

Sun'iy intellekt javobi:

Klapeyron-Mendeleyev tenglamasi (yoki ideal gazlar tenglamasi) — gazlarning holat tenglamasi bo‘lib, u gazlarning bosim, hajm va harorat orasidagi munosabatni ifodalaydi. Bu tenglama ideal gaz moddalarining fizik-himoya katakta, kimyo va boshqa sohalarda keng qo‘llaniladi.

Tenglama shakli:

[ PV = nRT ]

Bu yerda:

( P ) — gaz bosimi (odatda paskal [Pa] yoki atmosfer [atm] birliklarida),
( V ) — gaz hajmi (kub metr [m³] yoki litr [L]),
( n ) — modda miqdori (mol),
( R ) — universal gaz konstantasi, qiymati ( R \approx 8.314 \, J/(mol \cdot K) ),
( T ) — absolyut harorat (kelvinlarda [K]).

Tavsif:

Klapeyron — fransuz fizik kimyogari Benoit Klapeyron, bu tenglamani birinchi marta 1834-yilda matematik shaklda ifodalagan.
Mendeleyev — rus olimi Dmitriy Mendeleyev, u bu tenglamani ideal gazlarning modellashtirishda yanada keng qo‘llashni taklif qilgan.

Tavsifi va foydalanish sohalari:

Ideal gazlar uchun model:
Ideal gaz uchun molekulalarning o‘zaro ta’siri va molekula o‘lchami e’tiborga olinmaydi. Bu esa haqiqiy gazlardan o‘zgarishlarga olib kelishi mumkin, ammo ko‘p holatlarda yaqin natijalar beradi.
Gazlarning holatini tavsiflash:
Agar biror gazning hajmi, bosimi va haroratini bilsangiz, ularning o‘zaro bog‘liqligini aniqlash imkonini beradi.
Kimyo laboratoriyasida:
Reaktsiyalardagi gazlarning hajmini, bosimini hisoblashi uchun ishlatiladi.
Fizikada va muhandislikda:
Harorat, bosim va hajm o‘zgarganda gazlarning qanday xulq-atvor qilishini prognoz qilish uchun.

Masalan:

1 mol ideal gaz, bosimi 1 atm va harorati 273 K bo‘lganida hajmi qancha bo‘ladi?

[ V = \frac{nRT}{P} = \frac{1 \times 0.0821 \, L·atm/(mol·K) \times 273 \, K}{1 \, atm} = 22.4 \, L ]

Bu ideal gazlarning standart sharoitlari uchun hajmidir.

E’tibor berish kerak:

Real gazlar yuqori bosimda yoki past haroratda ideal gaz modeloiga mutlaqo mos kelmasligi mumkin. Bu holda Van-der-Vaals tenglamasi kabi yanada aniq modellar qo‘llaniladi.
Harorat har doim absolyut shkalada (Kelvin) olinishi zarur.

Agar sizga KLAPEYRON-MENDELEEV tenglamasining boshqa jihatlari, fizik asoslari yoki misollar kerak bo‘lsa, iltimos, so‘rashingiz mumkin!