KLAPEYRON-KLAUZIUS TENGLAMASI

KLAPEYRON-KLAUZIUS TENGLAMASI — 1-tur fazaviy o’tish (bug’lanish, sublimatsiya, erish va hokazolar) holatidagi toza moddaning bosimi r bilan mutlaq temperatura 7~si orasidagi bog’lanishni ifodalaydigan differentsial tenglama. Klapeyron — Klauzius tenglamasi 1-tur fazaviy o’tishning egri chizig’ini aniqlab beradi. Tenglamani B. Klapeyron ishlab chiqqan (1834) va R. Klauzius asoslab bergan va takomillash- tirgan (1850). Tenglama faqat toza moddalargagina emas, balki eritmalarga va ularning ayrim komponentlariga ham tatbiq etiladi.

Manba

O'zbekiston Milliy Ensiklopediyasi

Sun'iy intellekt javobi:

KLAPEYRON-KLAUZIUS tenglamasi termodinamika va fizik kimyo sohasida keng qo‘llaniladigan muhim tenglama hisoblanadi. U gazlarning fazaviy o‘zgarishlarini tavsiflash uchun ishlatiladi va bug‘ (bug‘ bosimi) va suyuqlik orasidagi muvozanat holatini aniqlashda yordam beradi.

KLAPEYRON-KLAUZIUS tenglamasi nima?

Bu tenglama faza o‘zgarishlari vaqtida — masalan, bug‘ning suyuqlikka aylanishi yoki suyuqlikning bug‘ga aylanishi jarayonlarida bosim va harorat o‘zgarishlarini ifodalaydi. U bug‘ning bosimining haroratga bog‘liqligini ifodalashda ishlatiladi.

Matematik ifodasi:

[ \frac{dP}{dT} = \frac{L}{T \Delta v} ]

Bu yerda:

( \frac{dP}{dT} ) — bosimning haroratga nisbatan o‘zgarishi (bosim eğimi),
( L ) — faza o‘zgarishining issiqligi (masalan, bug‘lash issiqligi),
( T ) — absolyut harorat (Kelvinlarda),
( \Delta v ) — fazalar orasidagi hajm farqi ((v{\text{bug‘}} - v{\text{suyuqlik}})).

Agar bug‘ bosimini ( P ) va haroratini ( T ) deb olsak, bu tenglama bug‘ bosimining haroratga qanday bog‘liq ekanligini ko‘rsatadi.

Integrallashgan ko‘rinishi:

Agar fazalar hajmidagi farq doimiy va bug‘lash issiqligi (L) temperature qaramas deb faraz qilinsa, KLAPEYRON-KLAUZIUS tenglamasini quyidagi shaklda faolan qo‘llash mumkin:

[ \ln P = -\frac{L}{R} \cdot \frac{1}{T} + C ]

Bu yerda:

( R ) — gaz konstantasi,
( C ) — integratsion doimiy.

Bu tenglama bug‘ bosimini ma’lum bir haroratda hisoblashda ishlatiladi.

Amaliy ahamiyati:

Bug‘lash va kondensatsiya jarayonlarini modellashtirish,
Ko‘p bosqichli ajratish tizimlarida bosim va haroratni tahlil qilish,
Kimyoviy texnologiya jarayonlarini optimallashtirish,
Termodinamik va fizik xossalarni o‘rganishda.

Misol:

Suvning bug‘lash issiqligi (L = 2260\text{ kJ/kg}), hajm farqi bug‘ va suyuqlik o‘rtasida sezilarli bo‘lgani uchun KLAPEYRON-KLAUZIUS tenglamasi orqali bug‘ bosimini haroratga qarab hisoblash mumkin.

Xulosa qilib aytganda, KLAPEYRON-KLAUZIUS tenglamasi fazaviy o‘zgarishlarda bosim va harorat munosabatini matematik ifodalovchi termodinamik formuladir va sanoatda, ilmiy tadqiqotlarda keng qo‘llaniladi.