Kimyoviy Tok Manbalari
Kimyoviy tok manbalari -kimyoviy reagentlarning oksidlanishqaytarilish reaksiyalari energiyasi hisobiga elektr toki ishlab chikaradigan qurilmalar. Dastlabki Kimyoviy tok manbalarim. Volt ustuni, Leklanshe elementi boʻlgan. Uning asosini elektrolit bilan kontakt hosil qiladigan ikki elektrod (biri oksidlagich, ikkinchisi qaytargich) tashkil qilgan. Elektrodlar orasida potensiallar farqi — elektr yurituvchi kuch (oksidlanish-qaytarilish reaksiyasining erkin energiyasiga mos) hosil boʻladi. Kimyoviy tok manbalarim. elektr kimyoviy tizimlariga koʻra, galvaniq elementlar va akkumulyatorlarga, ishlatilishi va energiyani elektr tarmogʻiga uzatilishi boʻyicha birlamchi, ikkilamchi, zahira va elektr kimyoviy generatorlarga boʻlinadi. Birlamchi Kimyoviy tok manbalarim. ga kimyoviy reagentlar energiyasidan foydalaniladigan galvanik elementlar va batareyalar kiradi. Musbat va manfiy elektrodlar suyuq yoki pastasimon elektrolit shimdirilgan gʻovak membrana-separator bilan ajratiladi va butun foydalanish davomida elektrik jihatdan bogʻlangan boʻladi. Ikkilamchi Kimyoviy tok manbalarim.ga akkumulyator va akkumulyatorlar batareyasi kiradi. Bunda kimyoviy reagentlar energiyasidan koʻp marta foydalaniladi. Zahira Kimyoviy tok manbalarim. da kimyoviy reagentlar energiyasidan fakat bir marta foydalaniladi. Bunday Kimyoviy tok manbalarim.larda, elektrolit saklab qoʻyiladi va kerak boʻlganda ishlatiladi. Elektrolit elektrodlar orasida suyuq holatda (shisha, plastmassa va boshqa idishlarda) yoki qattiq holatda (elektr oʻtkazgich qoʻymay) saqlanadi. Ishlatish oldidan suyuq elektrolit ampulalarining uchi sindiriladi, qattiq elektrolit esa qizdirib eritiladi. Elektr - kimyovii generatorlar tashqaridan keladigan kimyoviy reagentlar (gazeimon yoki suyuq) energiyasini oʻzgartirishdan qosil boʻladigan elektr tokini uzoq, vaqt toʻxtovsiz generatsiyalash xususiyatiga ega. Ularning yuqori, past, oʻrta temperaturali, suyuq va gaz reagentli turlari bor. Bunday generatorlar kosmik obʼyektlarda, elektromobillarda muqim (statsionar) qurilmalar va boshqalarda ishlatiladi.
Manbalar
uz.wikipedia.org
Sun'iy intellekt javobi:
Kimyoviy Tok Manbalari
Kimyoviy tok manbalari — kimyoviy reaktsiyalar natijasida elektr tokini hosil qiluvchi qurilmalar. Bu manbalar ichida ikki yoki undan ortiq turli elektrodlar va elektrolit bo‘lgan sistemalar mavjud bo‘lib, ular o‘zaro kimyoviy ta’sir qilganda elektr zaryadlari harakatlanadi va natijada tok hosil bo‘ladi.
Kimyoviy tok manbalarining asosiy turlari
-
Galvanik elementlar (Galvanik hujayralar)
Bu elementlarda elektrodlar metall yoki boshqa elektr o'tkazuvchi moddalar bo'lib, ular elektrolit ichiga joylashtiriladi. Ikki elektrod orasidagi kimyoviy reaksiyalar elektr tokini yuzaga keltiradi. Misol uchun, Daniell hujayrasi:
- Manfiy elektroda: Zn (rux) metall chiqishini beradi (oksidlanadi).
- Musbat elektroda: Cu^2+ ionlar reduktsiyalanadi va mis metali paydo bo‘ladi.
Ushbu jarayon davomida elektronlar Zn dan Cu ga o‘tadi.
-
Akumulyatorlar (Zaryadlanadigan elementlar)
Kimyoviy reaktsiyalarni teskari yo‘nalishda ham o‘tkazish imkonini beradi. Tok manbai sifatida ishlatilganda, u kimyoviy energiyani elektr energiyasiga aylantiradi, zaryad olish davomida esa elektr energiyasini kimyoviy energiyaga aylantiradi. Masalan, olti vakumli quruq batareya yoki ohakli akkumulyatorlar.
-
Batareyalar
Batareya — bir necha galvanik elementlarning ketma-ket yoki parallel ulanishidan tashkil topgan qurilma. Ular ko‘proq kuchlanish yoki oqim talab qilinadigan holatlarda qo‘llaniladi.
-
Yanma elementlari
Bu elementda kimyoviy reaksiya, odatda, gaz yoki suyuqlik ko‘rinishidagi yoqilg‘ining elektrokimyoviy oksidlanishi natijasida elektr tok hosil qiladi. Masalan, vodorod yoqilg‘idan foydalanadigan yonilg‘i elementlari.
Kimyoviy tok manbalarining afzalliklari va kamchiliklari
Afzalliklari:
- Alohida qismlardan tashqari tegishli o‘rinlarda ishlaydi.
- Mustaqil energiya manbai bo‘la oladi.
- Sodda qurilish va ishlatish oson.
Kamchiliklari:
- Akumulyatorsiz elementlarda ishlash muddati cheklangan.
- Ayrim elementlar qimmat metallardan tayyorlanadi.
- Kimyoviy reaktsiyalar chiqindilarini keltirib chiqarishi mumkin.
Kimyoviy tok manbalarining kundalik hayotdagi qo‘llanilishi
- Mobil telefon, noutbuk, fotosurat kameralari va boshqa ko‘plab portativ elektronika uchun quvvat manbai.
- Transport vositalarida (elektr avtomobillar uchun akkumulyatorlar).
- Qishloq xo‘jaligi asboblarini elektr ta’minoti uchun.
- Elektr energiyasiz hududlardagi yoritish va aloqani ta’minlash.
Xulosa
Kimyoviy tok manbalari energiyani saqlash va uni elektr energiyasiga aylantirishda muhim rol o‘ynaydi. Ular turli sohalarda keng qo‘llaniladi va yangi texnologiyalar yordamida samaradorligi va ekologik tozaligi oshirilmoqda.