Kidariylar
Kidariylar — kelib chiqishi masalasida har xil taxminlar mavjud. Ba'zilar turkiy xalq desa, boshqalari eroniy deb hisoblashadi..
Kidariylarning birinchi podsholaridan biri Kidara I bo'lgan.
Kidariylar Oltoy togʻlari va Sharqiy Turkiston oraligʻidan janubiy-gʻarbga siljib, 420-yilda Bolo (Naxshab) shahrini oʻziga qarorgoh qilishgan va Xioniylar davlati bilan qoʻshni boʻlib qolganlar.
5-asrning 2-yarmida Xioniylar va Kidariylar davlati hududini oʻz ichiga olgan yangi bir davlat eftaliylar sulolasi oʻrtaga chiqadi va 6-asr 60-yillarigacha Markaziy Osiyodagi eng yirik davlatga aylanadi...
Sosoniylar imperatori Feruz I va eftaliylar bilan ziddiyat
Sosoniylar imperiyasi tashkil topganidan beri uning hukmdorlari, xususan, rimliklardan o'lpon yig'ish orqali o'z saltanatlarining qudratini ko'rsatdilar. Biroq sosoniylarning sa’y-harakatlari 5-asr boshlarida kidariylar tomonidan to‘xtatildi va Sosoniy hukmdorlar Yazdigard I (399–420-yillar), Bahrom V (420–438) va Yazdigard II (438–457) eftaliylarga soliq tol'lashga majbur bo'lgan. Garchi bu sosoniylar xazinasini bezovta qilmagan bo'lsa-da, baribir bu holat Sosoniylar imperiyasi uchun kamsitilish edi. Yazdigard II oxir-oqibat o'lpon to'lashdan bosh tortdi, natijada kidariylar milodiy 464-yilda sosoniylarning hukmron shohi Feruz I ga qarshi urush e'lon qildi. Feruzda jang qilish uchun askar yetishmasdi va shuning uchun Vizantiya imperiyasidan moliyaviy yordam soʻradi, Vizantiya esa uning iltimosini rad etadi. Feruz kidariylar podshosi Kunxosga sulh taklif qiladi va unga singlisini turmushga taklif qiladi, lekin uning oʻrniga maqomi past bir ayolni yuboradi. Oradan bir qancha vaqt oʻtib Kunxos Feruzning yolgʻon vaʼdasidan xabar topdi va oʻz navbatida uni aldamoqchi boʻlib, qoʻshinini kuchaytirish uchun harbiy mutaxassislar yuborishni iltimos qildi. 300 kishilik harbiy mutaxassislar guruhi Balom (Balx)dagi Kunxos saroyiga yetib kelganida, ular oʻldirilgan. Taxminan shu davrda Feruz eftaliylar bilan ittifoq tuzdi va ularning yordami bilan u 466-yilda kidariylar ustidan g‘alaba qozondi va Baqtriyani qisqa muddatga sosoniylar nazoratiga o‘tkazdi va Balxda o‘zining oltin tangalarini chiqardi. Oltin tanga uslubi asosan Kidariy tangalariga asoslangan bo'lib, Feruz ikkinchi toj kiygan holda tasvirlangan. 467-yilda sosoniylar elchisi Vizantiya poytaxti Konstantinopolga yetib keldi va u yerda kidariylar ustidan gʻalabasini eʼlon qilindi. 468-yilda Shimoliy Xitoyga yuborilgan Sosoniy elchisi ham xuddi shunday qilgan.
Manbalar
Adabiyot
uz.wikipedia.org
Sun'iy intellekt javobi:
Kidariylar haqida uzunroq ma'lumot bermoqchi bo‘lsangiz, ularning tarixi, ijtimoiy-siyosiy roli, urf-odatlari va madaniyati haqida gapirish mumkin.
Kidariylar kim?
Kidariylar — arablarning qadimiy qabilalaridan biri bo‘lib, ularning ajdodlari ko‘pincha Islomdan oldingi Arabiston yarim orolida yashagan. Kidariylar ko‘p jihatdan arab qabilalari ichida muhim o‘rin egallagan va keyinchalik Islom tarixi va Arabiston yarim orolining siyosiy hayotida faollik ko‘rsatgan. Ba’zi manbalarda Kidariylar Kidar (yoki Kidar) nomidan kelib chiqqanligi aytiladi.
Tarixi va siyosiy o‘rni
Kidariylar asosan janubiy Arabistonda yashagan bo‘lib, ular ko‘plab yirik qabilalar bilan siyosiy aloqalarga ega bo‘lgan. Islom paydo bo‘lgan va rivojlangan davrda Kidariylar ayrim mintaqalarda hokimiyatda bo‘lgan yoki islom tarixi faol qatnashgan qabilalardan bo‘lgan.
Islom davrida Kidariylar bir qancha janglarda qatnashib, musulmonlarning siyosiy va harbiy kuchi sifatida tanilganlar. Arabiston yarim orolidagi ijtimoiy tuzilishlarda ular o‘z qabilaviy boshliqlari orqali o‘z o‘rnini saqlab qolgan.
Madaniyat va urf-odatlar
Kidariylar an’anaviy arab qabilalari madaniyatini rivojlantirishga hissa qo‘shganlar. Ularning madaniyatida oila va qabilaviylik juda muhim hisoblangan. Mehmondo‘stlik, qahramonlik, yetakchilik kabi qadriyatlar ularning kundalik hayotida o‘z aksini topgan.
Ular o‘z qabilaviy an’analari asosida turli bayramlar, marosimlar o‘tkazganlar va ko‘plab folklor elementi bo‘lgan she’rlar, qo‘shiqlar yaratishgan. Arab qabilalari orasida kidariylar o‘ziga xos urf-odatlarga va madaniy xususiyatlarga ega bo‘lib, bu ular orasida ham ajralib turgan.
Xulosa
Kidariylar arablarning qadimiy va tarixiy jihatdan muhim qabilalaridan biri hisoblanadi. Ularning tarixi, siyosiy faoliyati va madaniyati Arabiston yarim orolining umumiy tarixida o‘ziga xos o‘rin egallaydi. Islom tarixining rivojlanishida ham kidariylarning o‘rni katta bo‘lgan. Kidariylarning urf-odatlari va ijtimoiy tuzilishi o‘sha davr arab qabilalari madaniyatining boy merosidir.
Agar sizda kidariylar haqida muayyan savollar yoki ma’lum bir davr yoki voqea bo‘yicha ma’lumot kerak bo‘lsa, iltimos, so‘rashingiz mumkin.