Katalanan kel'

Katalan tili — roman tillarining iber-roman guruhiga mansub. Ispaniyaning Kataloniya, Valensiya muxtor viloyatlarida, Balear o.larida, Fransiyaning Russilon tarixiy viloyatida, Sharqiy Tereney departamentida, shuningdek, Andorra davlati hamda Sardiniya orol (Italiya)ning Algero shahrida tarqalgan. Katalan tilida taxminan 8 mln.dan ziyod kishi gaplashadi (1992). Ispaniya (ispan tili bilan bir qatorda), Andorra davlatlarining (ispan va fransuz tillari bilan bir qatorda) rasmiy tili. Sharqiy (barselon, balear, russimon, alger) va gʻarbiy (leridan, valensi) dialektlarga boʻlinadi. Fo-netikasida murakkab konsonantizm (undoshlar tizimi) hamda fonemalarning nutkda gʻoyat oʻzgaruvchanligi bilan ajralib turadi. Mazkur tilning leksikasi va sintaksisiga ispan tilining taʼsiri katta boʻlgan. Katalan tiliga oid yozma yodgorliklar 11 —12-asrlarda paydo boʻlgan. 13-asr oʻrtalaridan adabiy Katalan tili shakllana boshlagan. Hoz. adabiy Katalan tili 19—20-asrlarda shakllangan. Uning asoschisi 19-asrda yashab oʻtgan atoqli yozuvchi J. Verdager. Yozuvi lotin alifbosi asosida.

Katalancha (valensiyacha) tili Hindyevropa tillari oilasining roman guruhining okstian-roman ostguruhiga mansub hisoblanadi. Bu tildan tahmiman 11 mln. kishi gapiradi, Ispaniyaning kataloniya yerlarida (Kataloniya, Valensiya, Balear orollari), Fransiyada (Shimoliy Pirenei), Andorra va Italiyada (Sardiniya orolidagi Algero shahri) bu til rivojlangan. Yuqorida sanab o'tilgan Ispaniya provinsiyalarida va Andorrada bu til rasmiy til hisoblanadi.

Manbalar

uz.wikipedia.org

Sun'iy intellekt javobi:

Katalan tili — Ispaniya, Frantsiya va Andorra hududlarida so‘zlashiladigan roman tillar guruhiga mansub til boʻlib, uning asosiy soʻzlashuv zonasi Kataloniya mintaqasidir. Katalan tilining tarixi, madaniyati va so‘zlashuvchilari haqida batafsil ma’lumot:

Tarixi

Katalan tili lotin tilidan kelib chiqqan bo‘lib, u o‘rta asrlarda Katalon va Aragoniya qirolligining rasmiy tiliga aylangan. U XVIII asrdan boshlab Ispaniya hukmronligi ostida ba’zi qismlarida cheklovlarga uchragan bo‘lsa-da, 20-asrda, ayniqsa, Franco rejimi tugagandan keyin tiklangan va rivojlanishda davom etmoqda.

Hududi va So‘zlashuvchilar

Katalan tilining asosiy so‘zlashuv hududi Kataloniya (Ispaniya shimoli-sharqi), Valensiya Avtonom Jamiyati (Valensiyaning dialekti — valensiyancha), Balear orollari (Mayorka, Menorka va Ikariya), Andorra (részmi til) va Fransiyaning janubi-g‘arbidagi Rosseljon mintaqasida joylashgan. Taxminan 10 million kishi katalan tilida so‘zlashadi.

Madaniyati

Katalan tili nafaqat kundalik kommunikatsiyada, balki adabiyot, teatr, gazetalar, televidenie hamda rasmiy idoralar faoliyatida keng foydalaniladi. Antoni Gaudi, Montserrat Caballé kabi ko‘plab mashhur san’atkor va yozuvchilar katalan madaniyatini dunyoga tanitgan.

Holati va Rasmiyligi

Andorrada rasmiy til, Ispaniyada esa Kataloniya, Balear orollari va Valensiyada rasmiy tillardan biri hisoblanadi. Frantsiyada esa rasmiy til hisoblanmasada, mahalliy darajada qo‘llaniladi va qo‘llab-quvvatlanadi.

Hozirgi Ahvoli

Katalan tili siyosiy va madaniy masalalarda muhim o‘rin tutadi. Ba’zan uning mavqeini oshirish uchun mustaqillik harakatlari ham bo‘lib turadi. Ta’lim va rasmiy hujjatlarda uni keng qo‘llash borasida doimiy harakatlar amalga oshirilmoqda.

Xulosa

Katalan tili o‘zining boy tarixi, madaniy merosi va so‘zlashuvchilari bilan muhim o‘rin tutadi. Bu tilni bilish va o‘rganish nafaqat mintaqaviy, balki global madaniy doiradagi kommunikatsiya uchun ham foydalidir.

Agar katalan tili haqida yana batafsil ma'lumot yoki ma'lum bir sohada ma'lumot kerak bo‘lsa, so‘rashingiz mumkin!