Karl Linney
Carl Linnaeus (shved tilidagi asl ismi
Carl Nilsson Linnæus , 23-may, 1707 – 10-yanvar, 1778) — binominal nomenklaturaga asos solgan shved botanigi, zoologi va shifokori boʻlgan. U zamonaviy taksonomiya va ekologiyaning otasi deb ataladi. Uning ishlarining asosiy qismi lotin tilida yozilgan boʻlib, lotinchada uning ismi
Carolus Linnæus deya, 1761-yildan soʻng
Carolus a Linné deb yozilgan.
LINNEY (Linne, Linnaeus) Karl (1707.23.5, Rosxult - 1778.10.1, Upsala) — shved tabiatshunosi. Shvetsiya Fanlar akademiyasi akademik va uning birinchi prezidenta (1739-yildan), Parij Fanlar akademiyasi akademik (1762-yildan). Lund va Upsala universitetlarida oʻqigan, Upsala universiteti professor (1741-yildan). Oʻsimlik va hayvonlarning zamonaviy sistematikasiga asos solgan, binar nomenklaturani fanga kiritgan. L. turni ikki nom, yaʼni tur va urugʻ (turkum) nomi bilan atashni taklif etgan; sinf, turkum (tartib), urugʻ (turkum), tur va variatsiya tushun-chalarini anikdab bergan. L. 1500 oʻsimlik turlarini tavsiflab berdi. Oʻsimliklarni 24 sinf, hayvonlarni 6 sinf (sut emizuvchilar, qushlar, amfibiyalar, baliklar, chuvalchanglar va hasharotlar)ga ajratadi. Amfibiyalarga suvda va quruqlikda yashovchilar hamda sudralib yuruvchilarni kiritadi. Odamni hayvonlar sistemasi (sut emizuvchilar sinfi, primatlar turkumi)ga kiritish oʻsha davrda hukmron boʻlgan dunyoqarashlarga zid edi. L. sistemasi kup xususiyatlarga kura, sunʼiy bulsa ham oʻz davrida katta ijobiy ahamiyat kasb etdi. U 10000 dan ortiq usimlik, 4200 dan ortiq hayvon turlarini tavsiflab berdi. L. tibbiyot, oʻsimliklarning iqlimga moslanishk va boshqa masalalarga bagʻishlangan bir qancha asarlar yaratdi. Upsala shahrida Gʻarbiy Yevropada eng yaxshi hisoblangan botanika bogini tashkil etdi.
Manbalar
uz.wikipedia.org
Sun'iy intellekt javobi:
Karl Linney haqida o‘zbek tilida kengroq ma'lumot:
Karl Linney (Karl Linney) — shved tabiatshunosi, tibbiyot doktori va botanik bo‘lib, u zamonaviy biologiya va sistematikaning asoschilaridan biri hisoblanadi. Uning to‘liq ismi Karl fon Linne (Carl von Linné) yoki lotincha nomi bilan Carolus Linnaeus hisoblanadi. U 1707-yil 23-mayda Shvetsiyaning Rёkshёl shahrida tug‘ilgan va 1778-yil 10-yanvarda vafot etgan.
Karl Linneyning eng katta ilmiy yutug‘i organizmlarni klassifikatsiyalashda, ya’ni ularni toifalarga ajratishda muhim tizimni yaratishidir. U zamonaviy biologiyada keng qo‘llaniladigan binominal nomenklatura (ikki nomdan iborat nomlash tizimi) asoschisi hisoblanadi. Ushbu tizimga ko‘ra, har bir organizmning nomi ikki qismdan iborat bo‘ladi: tur (species) nomi va uning turiga mansub bo‘lgan urug‘ (genus) nomi. Masalan, odamning ilmiy nomi Homo sapiens.
Karl Linney tabiatni o‘rganish va tartibga solishda u qadar samarali va aniq standart yaratdiki, uning ishlari nafaqat botanika, balki zoologiya va boshqa biologik fanlarda ham katta ahamiyat kasb etdi. Shuningdek, u tabiatshunoslikka oid ko‘plab asarlar yozgan. Uning eng mashhur asari — «Systema Naturae» nomli kitobi bo‘lib, unda tabiatdagi barcha mavjudotlarni tizimli tarzda tasniflab bergan.
Karl Linney ilm-fan rivojiga qo‘shgan hissalari uchun ko‘plab mukofotlar olgan va qator universitetlarda o‘qituvchilik qilgan. U tabiatshunoslik va biologiyaning rivojlanishida juda muhim rol o‘ynagan olim sifatida dunyo ilm-fan tarixida abadiy qoldi.
Umuman olganda, Karl Linney ilm-fan tarixida katta o‘rin tutgan va bugungi kunda ham biologik nomenklatura va tasniflash tizimining asosi sifatida qadrlanadi. Uning ismlari ko‘plab ilmiy ishlarda, yangi turlarni nomlashda qo‘llanadi.