Kardioskleroz
Kardioskleroz (yun. cardia — yurak va skleroz — qotish, qattiqlashish) — yurak muskullarining turli sabablar (yalligʻlanish, qon kelishining tanqisligi, zaharlanish va b.) oqibatida biriktiruvchi toʻqima bilan almashinishi (turli oʻlchamdagi chandiq hosil boʻlishi). K. rivojiga turli infeksion kasalliklar, revmatizm va b. xastaliklarda yurak muskullarining oʻtkir va surunkali yalligʻlanishi, spirtli ichimliklarga ruju qilish, moddalar almashinuvining kuchli buzilishi (tireotoksikoz, qandli diabet va b.), oʻtkir miokard infarqti, surunkali davomli stenokardiya xurujlari va b. sabab boʻladi. Kelib chiqishiga koʻra, infarqtdan keyingi, miokarditdan keyingi va b. xil K. farqlanadi. K. egallagan maydoni, tarqoqlik darajasi, oʻchoqlarining koʻpligiga qarab yurak faoliyatiga turli darajada salbiy taʼsir koʻrsatadi. Koʻpchilik hollarda K. yurak oʻlchamlarining patologik kattalashishi, yurak aritmiyalari, yurak yetishmovchiligi kabi asoratlarga sabab boʻladi. Bunda bemorlarda yurak faoliyati buzilishining turli alomatlari (yurakning tez, notekis yoki kam urishi, hansirash, oyoq shishishi, lab koʻkarishi, behollik va b.) kuzatiladi. Bunday hollarda bemorlar, albatta, shifokorga murojaat etishi lozim. K.ning oldini olish uchun avvalo uni keltirib chiqargan sabablarni bartaraf etish yoki shu kasalliklarga uchraganda yaxshi davolanish kerak. Davosi: K.ning asoratlarini davolash, klinik alomatlarini susaytirishdan iborat. Agar yurak yetishmovchiligi darajasi juda yuqori boʻlib, bemor hayotiga jiddiy xavf solsa, uning umumiy ahvoliga qarab jarrohlik usulini qoʻllash mumkin (anevrizmektomiya, yurakni almashtirish va b.).
Manbalar
uz.wikipedia.org
Sun'iy intellekt javobi:
Kardioskleroz — bu yurak mushagining (miokard) to‘qimalarida surunkali o‘zgarishlar natijasida yuzaga keladigan bir kasallik holati bo‘lib, uning asosiy xususiyati mushak to‘qimalarining o‘rnida bog‘lovchi to‘qima (skleroz) paydo bo‘lishidir. Bu jarayon yurakning normal qisqarish qobiliyatini susaytiradi va natijada yurak yetishmovchiligi yoki boshqa yurak kasalliklari rivojlanishiga olib kelishi mumkin.
Kardiosklerozning sabablari
- Yurak qon-tomir kasalliklari: Ko‘p hollarda kardioskleroz ateroskleroz, yurak ishemik kasalligi (miokard infarkti) natijasida yuzaga keladi.
- Surunkali yurak zo‘riqishi: Masalan, yuqori qon bosimi (gipertoniya) ta’sirida miokarddagi tolali to‘qima paydo bo‘lishi mumkin.
- Yurakning yallig‘lanish jarayonlari: Miokardit yoki boshqa infektsiyalar miokard to‘qimasini shikastlaydi va keyinchalik skleroz rivojlanadi.
- Metabolik kasalliklar: Qandli diabet kabi kasalliklar ham yurak mushagining o‘zgarishlariga sabab bo‘lishi mumkin.
Kardiosklerozning turlari
- Fokal kardioskleroz: Miokarddagi bir yoki bir nechta kichik joylarda skleroz yuzaga keladi, ko‘pincha miokard infarktidan keyin paydo bo‘ladi.
- Difuz kardioskleroz: Miokard bo‘ylab keng tarqalgan sklerotik o‘zgarishlar, ko‘proq surunkali yurak kasalliklarida kuzatiladi.
- Rangli kardioskleroz: Miokardda pigmentlar va lipid moddalar to‘planishi bilan kechadigan shakli.
Kardiosklerozning alomatlari
- Yurak urishining buzilishi (aritmiya)
- Nafas qisishi, ayniqsa jismoniy faollik paytida
- Charchoq va uyquchanlik
- Ko‘krak sohasida og‘riq
- Yurak yetishmovchiligining belgilari (oyoq shishishi, qorin bo‘shlig‘ida suyuqlik to‘planishi)
Diagnostikasi
- Elektrokardiogramma (EKG)
- Yurak ultratovush tekshiruvi (Ekokardiografiya)
- Yurak qon tomirlarini rentgenografiyasi yoki boshqa tasviriy tadqiqotlar
- Laborator tahlillar, jumladan qonda yurak fermentlarini o‘lchash
Davolash
Kardiosklerozni to‘liq davolash qiyin bo‘lishi mumkin, chunki bu jarayon ko‘p hollarda qaytarilmasdir. Biroq, uning asosiy sabablarini bartaraf etish va yurak faoliyatini qo‘llab-quvvatlash uchun:
- Yurak qon tomir kasalliklarini davolash (gipertoniyani nazorat qilish, qon quyqalashni kamaytirish)
- Yurakning elektr faolligini normallashtirish uchun dori vositalari (antiaritmiklar)
- Yurak mushaklarini yaxshilash uchun dori preparatlar (masalan, ACE ingibitorlari, beta-blokerlar)
- Jismoniy faollikni cheklash va sog‘lom turmush tarzini saqlash
Oldini olish
- Yurak-qon tomir kasalliklarini vaqtida aniqlash va davolash
- Sog‘lom ovqatlanish va ortiqcha vazndan qochish
- Jismoniy harakatlarni muntazam bajarish
- Tamaki va alkogol mahsulotlaridan voz kechish
- Stressni kamaytirish va doimiy tibbiy nazoratda bo‘lish
Kardioskleroz – yurak sog‘ligi uchun jiddiy xavf bo‘lib, vaqtida tashxis qo‘yish va murakkab davolash choralarini ko‘rish zarurdir. Agar yurak bilan bog‘liq noqulayliklar paydo bo‘lsa, shifokorga murojaat qilish muhimdir.