Jon Milton
JON MILTON— (1608-1674) Hayoti va ijodi
Milton notarius oilasida tugʻilib, diniy sharoitda yashadi. Milton ingliz va lotin tillarida sheʼrlar yoza boshlaydi. Shular ichida „Xristosning ertalabki tugʻlishi“, „Shekspirga“, „Qariya janob“ asarlari diniy xarakterda edi. Yoshligi dindorlar o‘rtasida o‘tgan Milton universitetda o‘qishni davom ettiradi. So‘ng Londonga yaqin Gortoni shahrida otasi qurgan uyda yashay boshlaydi. Dastlabki „Quvnoq va
gʻamgin“, „Qomus“ asarlarini yaratadi. Uyg‘onish davri taʼsiri Milton ijodida yaqqol sezilib turadi. Din va ishonch mavzusi „Dinga qattiq ishonch, Papaning irodasi va yuksakligi“ asarida, ozodlik mavzusi „Ozod ovoz haqida nutq“ asarida, tarbiya masalalari mavzusi „Tarbiya haqida“ tadqiqotida, inson huquqlari mavzusi „Ajralish haqida“ va „Ximiya“ asarlarida o‘z ifodasini topgan. Miltonning nazarida inson uchun uch ozodlik barqaror boʻlishi kerak: diniy, oilaviy va grajdanlik huquqlari. Milton ijodida lotin tilida yozilgan „Angliya xalqining himoyasi“ asari alohida o‘rin tutadi. 1660-yilda Angliyada reaksiya davri boshlanadi. Londondan uncha uzoq boʻlmagan shaharda Milton ochlikdan ancha qiynalib hayot kechiradi. U bu davrda „Yo‘qolgan jannat“, „Jannatning qaytishi“ poemalarini va „Kurashchi Samson“ tragediyasini yaratadi. 1655-yilda Jon Miltonning lotin tilida „ 0 ‘zimni himoya qilaman“ kitobi chop etiladi. Bunday nom hammani hayratga soladi. Kimdan u o‘zini himoya qiladi, davlat tepasidagilardanmi yoki dushmanlardanmi? Adib g‘arazgo‘y ijodkorlardan ko‘proq xavf-xatar kutadi. Bunday oqim muxlislari A. Mor, Filmer, Roulend boʻlib, ular Jon Miltonga oʻlim jazosini tayinlashni talab qilar, oʻz maqsadiga erishish uchun har qanday yovuzliklami qilishga tayyor edilar. Jon Miltonning „Yo‘qolgan jannat“ asari dunyoga mashhur boʻldi. Bu asarda Odam Ato — haqiqiy erkak, Momo Havo ajoyib ayol qiyofasida namoyon boʻladi. Bu asar pand-nasihat ruhi bilan sug‘orilgan boʻlib, unga talim-tarbiya jarayonida muhim ahamiyatga ega asar sifatida qarab kelinmoqda.
Manba
.
uz.wikipedia.org
Sun'iy intellekt javobi:
Jon Milton (ingliz tilida John Milton) — ingliz shoir, yozuvchi va siyosiy faoldir. U 1608-yil 9-dekabrda tug‘ilgan va 1674-yil 8-noyabrda vafot etgan. Milton XVII asr ingliz adabiyotining eng muhim vakillaridan biri hisoblanadi.
Hayoti va ijodi:
Jon Milton Oksford universitetida tahsil olgan. U dastlab klassik tillar va falsafa bo‘yicha chuqur bilim egallagan. Milton o‘z hayotini adabiyot va siyosatga bag‘ishlagan, maxsus ravishda diniy, siyosiy va ijtimoiy mavzularni yoritgan she’rlar, insho va esse yozgan.
Asarlari:
Miltonning eng mashhur asari — “Yo‘qolgan jannat” (ingliz tilida Paradise Lost). Bu epik she’rda insoniyatning gunohga botishi, Iblis va Adamniki bo‘lgan voqealar tasvirlangan. “Yo‘qolgan jannat” asari ingliz adabiyotining eng yirik epik asarlaridan biri hisoblanadi va dunyo adabiyotida ham juda muhim o‘rin tutadi.
Bundan tashqari, Milton ko‘plab diniy va siyosiy esse va insholar yozgan. U Matnda erkinlik, xususiy mulk, monarxiyaga qarshi fikrlarini bayon qilgan. Milton Angliyaning bo‘lajak parlament tizimiga oid konsepsiyalarini ilgari surgan.
Uslubi va ta’siri:
Milton o‘zining she’riy uslubida klassik an’analarni davom ettirgan va zamonaviy diniy va siyosiy mavzularga bag‘ishlangan asarlar yaratgan. Uning til boyligi, murakkab sintaksis va falsafiy kontseptsiyalarga boyligi uni o‘z asrining eng yirik yozuvchilaridan biri darajasiga olib chiqqan.
Jon Miltonning ijodi ingliz tilidagi adabiyot taraqqiyotiga katta ta’sir ko‘rsatgan va keyingi asrlarning yozuvchilari uchun namuna bo‘lgan. Uning "Yo‘qolgan jannat" asari ko‘plab tillarga tarjima qilingan va turli badiiy asarlar, drama va filmlarga manba bo‘lgan.
Xulosa:
Jon Milton — ingliz madaniyati va adabiyotining bebaho boyligi, uning asarlari bugungi kunda ham o‘rganilmoqda va qadrlanmoqda. U erkinlik va adolat kabi mavzularni ko‘targan buyuk shoir sifatida tarixda qolgan.