Jome madrasasi (Qoʻqon)
Jome madrasasi (Madrasai Jomeʼ) — Qoʻqonda saqlanib qolmagan 2 qavatli madrasa. 1813-yilda oʻzbek hukmdori Umarxon donatorligida Qoʻqon xonligi poytaxtida bunyod etilgan.
Tarixi
1813-yilda Umarxon (1810—1822) Qoʻqon shahrida hashamatli (2 qavatli, 73 ta katta-kichik hujrali va 2 darsxonali) madrasa barpo ettirgan. Unga 30 ta doʻkon va Yaypan qishlogʻidagi bozor vaqf qilib berilgan.
Ibrat oʻzining „Fargʻona tarixi“ asarida Jome madrasasi poydevoriga gʻisht qoʻyish marosimi tavsifida shunday deb yozadi:
Umarxon asrinda madrasa qilmoq rasm oʻrninda boʻlub, xon oʻzi boshlab, Xoʻqanddagi madrasai Jomeni binosiga urunub, asosga tosh qoʻymoq boʻlganda, ulamo va fuzalo va umarolarni akobiri viloyati Xoʻqand jam boʻlganda, asosga tosh qoʻyadurgʻon kishiga balogʻatdan buyon tarki mustahab sodir boʻlmagan kishi bormu, tosh qoʻyodur deganda, hech kim qodir boʻlmay ojiz kelganda, xon oʻzi: „Alhamdulilloh, man tarki mustahab qilganim yoʻq ekan!“ — deb, asosga toshni oʻzi qoʻyganda, ulamoyi asr ittifoq ilan jannatmakon laqabini bergan ekanlar[6].
Qoʻqon xonligi Rossiya imperiyasi tomonidan bosib olinmay turib, 1868-yilda, Turkiston general-gubernatorining amaldori A. P. Xoroshkin Qoʻqon xonligi bilan tanishgani borib, xotiralarini „Qoʻqon togʻrisida xabarlar“ nomli maqolasida eʼlon qilgan. A. P. Xoroshkin oʻz xotiralarida Qoʻqon shahri madrasalari toʻgʻrisida toʻxtalib shunday deydi:
Madalixon madrasasi va Jome madrasasi oʻzining ulugʻvorligi bilan yaqqol koʻzga tashlanadi. Ular pishiq gʻishtdan qurilgan va ularda mullalar, ari uyasidek, liq toʻlib yotibdi[7][8].
Manbalar
Adabiyotlar
uz.wikipedia.org
Sun'iy intellekt javobi:
Jome madrasasi Qo‘qon shahrida joylashgan va tarixiy ahamiyatga ega bo‘lgan madrasalardan biridir. Qo‘qon, Farg‘ona vodiysining markazida joylashgan shahar bo‘lib, ko‘plab tarixiy va madaniy yodgorliklarga ega.
Jome madrasasi Qo‘qonda, odatda, islom ta’limoti va ilmi bo‘yicha o‘quv muassasasi sifatida faoliyat yuritgan. Ushbu madrasalar Islom dunyosida diniy bilim berish, quran tafsiri, hadis, fikr ilm, fikr, shariat va boshqa faniy o‘quvlarni o‘qitishda muhim rol o‘ynagan.
Qo‘qondagi madrasalar Farg‘ona bo‘yi va Markaziy Osiyoda madaniy va diniy markaz bo‘lib xizmat qilgan. Jome madrasasi ham shular jumlasidandir. Bu maktabda ko‘plab olimlar tahsil olgan, shuningdek, u yerda diniy va dunyoviy bilimlar o‘rgatilgan.
Qo‘qon madrasalarining arxitekturasi ko‘pincha an’anaviy islomiy me’morchilik elementlarini o‘z ichiga oladi: yirik darvozalar, badiiy naqshlar, ichki hovlilar va minbarlar. Bu madrasalar ko‘pincha jamiyat hayotining markaziy qismida, masjidlar yaqinida joylashgan.
Jome madrasasi haqida aniqroq ma’lumotlar, uning qurilishi tarixi, arxitekturasi va ilmiy merosi haqida mahalliy tarixiy manbalar yoki arxivlarda ko‘proq ma’lumot topish mumkin. Qo‘qon shahri turizm markazlari va madaniyat boshqarmalari hududdagi bunday madrasalar haqida batafsil ma’lumotlarni taqdim etadi.
Umuman olganda, Jome madrasasi Qo‘qon shahrining tarixiy va madaniy merosining ajralmas qismi bo‘lib, u nafaqat diniy ta’limotni rivojlantirish, balki mintaqaning ilm-fan va madaniyatining o‘sishiga ham xizmat qilgan.