Johiliya

Johiliya (arab.— bilimsizlik holati, jaholat) — arablar tarixining islomdan ilgarigi davriga berilgan nom. Asosan, odamlar hayotida Iso (as) bilan Muhammad (as) oraligʻidagi paygʻambarsiz oʻtgan davr tushuniladi. Johiliya tushunchasi Qurʼonning bir necha suralarida uchraydi. „J-h-l“ oʻzakli „johiluna“, „yajhaluna“ shaklidagi soʻzlar ham yana bir qancha suralarda keladi. Ularning barchasi Madina suralaridan ekanligi, Johiliya soʻzi 622-yil (hijrat)dan oldingi zamon uchun ishlatilganiga dalildir. Johiliya atamasining paydo boʻlishiga obyektiv sabablar bor edi. Zero islomdan oldingi arablarning koʻpchiligiga „jahl“ tuygʻusi xos edi. Bu boshqalarga nisbatan beshafqat va vahshiyona munosabatda boʻlishda oʻz ifodasini topardi (qasos olish zarurati, goʻdak qizlarni tiriklayin koʻmish, oʻzga qabila vakiliga dushman sifatida qarash va b.). Islomdan ilgari Arabistonda qonunsizlik, axloqsizlik, zoʻravonlik hukm surgani uchun ham keyingi avlod oʻsha davrni haqli ravishda " Johiliya davri " deb atagan. Bundan tashqari Johiliya davri arablarining diniy tasavvurlari ham kam taraqqiy qilgan, sodda holda boʻlgani maʼlum. Ular asosan „vasaniya“da, yaʼni koʻpxudolikda boʻlganlar. Qadim zamonlardan beri barcha arablar uchun Makka shahridagi Kaʼba ibodatxonasi muqaddas hisoblangan. Xudolar panteoniga aylangan bu maskanda 360 ta sanam qoʻyilgan edi. Bunga sabab esa har bir qabila oʻz but-sanamini qoʻyish odati edi yaʼni, but-sanamlar bir xil boʻlsa ham boshqa qabilaning but-sanamiga sigʻnishmas edi. Xubal hamda „Alloh qizlari“ nomini olgan Lot, Manot va Uzzo, shu sanamlarning eng mashhurlari edi. Baʼzilar „Alloh“ sanamiga sigʻinardilar. Ammo u islomdagi Allohdan farq qilar, maqomi jihatidan Yaxve, Zevs, Yupiter kabi bosh xudolarga teng qoʻyilgan boʻlsada, mavhum va koʻz ilgʻamas balandlikda deb tasavvur qilingani uchun uning ismi bilan bogʻliq ibodat muntazam ado etilmas edi. Johiliya davrida arablarining koʻpchiligi narigi dunyoga ishonmasdilar: faqat bu dunyo bor, yashaymizu — oʻlamiz. Bizning takdirimizni dahr (vaqt) hal qiladi, deb fikr yuritardilar. Islom gʻalabasidan soʻng „daxriy“ soʻzining „moʻmin“ga nisbatan antonim sifatida ishlatilganini shu bilan izohlash mumkin. Alloh toʻgʻrisida muayyan tushunchaga ega boʻlgan holda unga boshqa xudolarni sherik qilganlari sababli Johiliya arablari „mushrik“lar degan nomni oldilar.

Manbalar

uz.wikipedia.org

Sun'iy intellekt javobi:

Johiliya — islom tarixida Muhammad payg‘ambar (s.a.v.) kelishidan oldingi Arabiston yarim orolidagi davrga berilgan nom. Bu so‘z arab tilidan olingan bo‘lib, “ignorantlik”, “bilimsizlik”, “jaholat” degan ma’nolarni anglatadi. Johiliya davri ko‘pincha islom bilan oldingi Arab jamiyatining diniy, ijtimoiy, siyosiy va madaniy holatini ifodalashda ishlatiladi.

Johiliya davri xususiyatlari:

Diniy holat:
- Arablar ko‘plab xudolarga e’tiqod qilgan, shirk (Allohdan boshqa ilohlarga sig‘inish) keng tarqalgan edi.
- Ka’ba atrofida joylashgan toshlar va idollarga ibodat qilish urf bo‘lgan.
- Ba’zi yahudiy va nasroniy aholi yashagan bo‘lsa-da, ular o‘sha davrning ko‘p qabilalariga qaraganda kam sonli va ta’sirchan emas edi.
Ijtimoiy tartibsizliklar:
- Qabila tizimi kuchli bo‘lib, odamlar o‘z qabilasi manfaatlarini birinchi o‘ringa qo‘ygan.
- Qonun va odatlar qattiq emas, ko‘plab zulm va adolatsizlik holatlari bo‘lgan.
- Qorin ochlik, qashshoqlik va qonunbuzarliklar keng tarqalgan edi.
Axloqiy pasayish:
- Boshqaruv va ijtimoiy hayotda adolatsizlik, yomon odatlar, ichkilikbozlik, nomussizlik va yaramas urf-odatlar keng tarqalgan.
- Ayollar va qullarga nisbatan nohaqliklar amalga oshirilgan.
Madaniyati:
- Arablar ko‘p hollarda og‘zaki adabiyot va she’riyat orqali o‘z tarixini, urf-odatlarini va qadriyatlarini ifodalagan.
- Arab qabilalari orasida raqobat va urushlar ko‘p bo‘lgan.

Islom davridan oldingi ijtimoiy-siyosiy vaziyat:

Mekka shahri savdo va dini markaz bo‘lib, u yerda qabilalar o‘rtasida ko‘p ittifoqlar va qarama-qarshiliklar mavjud edi.
Arablar o‘rtasida qabilaviy urushlar va adolatsizlik sabab jamiyatda tinchlik yo‘q edi.

Johiliya davrining tugashi:

Muhammad payg‘ambar (s.a.v.) kelishi bilan johiliya davri yakun topdi. Islom dini odamlarni yagona Allohga sig‘inishga, adolat, tenglik, ahloqiy yuksalish va ijtimoiy barqarorlikka chaqirdi. Shu tariqa, Arabiston yarim orolidagi jaholat va beqarorlik davri o‘rniga nurli va tartibli yangi din va jamiyat barpo etildi.

Agar sizga johiliya davri haqida aniqroq yoki kengroq ma’lumot kerak bo‘lsa, iltimos, so‘rashingiz mumkin.