Jinoyat ishida fuqaroviy daʼvo
Jinoyat ishida fuqaroviy daʼvo —jismoniy yoki yuridik shaxsning jinoyat oqibatida yoki aqli noraso shaxsning ijtimoiy xavfli qilmishi natijasida keltirilgan moddiy zararni undirish toʻgʻrisidagi talabi. Bu daʼvo jinoyat ishi yuzasidan tergov va sud boʻlayotgan vaqtda aybdorga yoki uning harakatlari uchun zimmasiga moddiy javobgarlik yuklatilgan shaxslarga nisbatan qoʻzgʻatilib, sudda jinoyat ishi bilan birga koʻriladi (Oʻzbekiston JPK, 276-modda). Bunday daʼvoni jabrlangan har qanday shaxs, shu jumladan, vafot etgan odamning qaramogʻida boʻlganlar ham qoʻzgʻatishga haqli. J. i. f. d. davlat poshlinasi toʻlashdan ozod qilinadi va bunday daʼvo jinoyat ishi qoʻzgʻatilgan vaqtdan boshlab sud tergovi boshlangunga qadar qoʻzgʻatilishi mumkin. Daʼvo jinoyat ishi boʻyicha tergov olib borayotgan organ yoki sudga beriladi. Surishtiruvchi, tergovchi, prokuror — qaror, sud esa — ajrim chiqarib, daʼvo qoʻzgʻatgan shaxsni fuqaroviy daʼvogar deb tan oladi. Davlat yoki jamoat manfaatlarini, shuningdek, fuqaro huquqlarini muhofaza qilish uchun zarur boʻlgan hollarda prokuror ham daʼvo qoʻzgʻatadi yoki jabrlanuvchining daʼvosini qoʻllabquvvatlaydi. J. i. f. d.ni taʼminlash maqsadida ayblanuvchining , gumon ostidagi shaxsning yoki fuqaroviy javobgarning mulki xatlab qoʻyiladi (290-modda). Qoʻzgʻatilgan daʼvoning asosliligi masalasi sud hukm chiqarayotgan paytda hal qilinadi (457-modda). Sud sudlanuvchini aybdor deb topib, J. i. f. d.ning asoslari va miqdorini qanchalik isbot etganiga qarab, uni toʻla yoki qisman qanoatlantiradi yoxud jinoyat oqibatida moddiy zarar yetkazilmagan deb topsa, daʼvoni rad qiladi.
Manbalar
uz.wikipedia.org
Sun'iy intellekt javobi:
Jinoyat ishida fuqaroviy da’vo – bu jinoyat ishini ko‘rib chiqish jarayonida jabrlanuvchi yoki uning qonuniy vakili tomonidan jinoyat oqibatlarini qoplash uchun sudga beriladigan da’vodir. Fuqaroviy da’vo jinoyat protsessida shaxsning moddiy yoki ma’naviy zararini qoplash, zarar etkazilgan mulkni tiklash, oder yetkazilgan zarar o‘rnini qoplash maqsadida beriladi.
Jinoyat ishida fuqaroviy da’vo to‘g‘risida batafsil ma’lumot
-
Tushunchasi
Fuqaroviy da’vo jinoyat ishida shaxsning muayyan moddiy yoki ma’naviy zararining tug‘ilishiga asoslangan da’voni bildiradi. Bu da’vo jabrlanuvchi yoki uning qonuniy vakili tomonidan jinoyat ishini ko‘rib chiqish davomida ham ko‘rsatilishi mumkin.
-
Fuqaroviy da’voning o‘rni
Jinoyat protsessida fuqaroviy da’vo jabrlanuvchini moddiy va ma’naviy jihatdan qoplashga qaratilgan. Bu – fuqarolik qonunlarida belgilangan talablarni jinoyat ishida ham amalga oshirish imkonini beradi.
-
Kimlar fuqaroviy da’voni kiritishi mumkin?
- Jabrlanuvchi (ya’ni jinoyat oqibatidan zarar ko‘rgan shaxs);
- Jabrlanuvchining qonuniy vakili, agar jabrlanuvchi voyaga yetmagan bo‘lsa yoki vakolatlari cheklangan bo‘lsa;
- Muayyan hollarda, jabrlanuvchining merosi yoki garovchi ham bo‘lishi mumkin.
-
Fuqaroviy da’voni kiritish tartibi
- Fuqaroviy da’vo jinoyat ishi arizasi bilan birga yoki jarayon davomida kiritilishi mumkin;
- Da’voda uning mazmuni, talablar, dalillar ko‘rsatiladi;
- Fuqaroviy da’vo jinoyat ishi sudida ko‘rib chiqiladi, shuningdek dalillar asosida qaror qabul qilinadi.
-
Fuqaroviy da’vo bo‘yicha sud qarori
Jinoyat ishida sud jabrlanuvchining fuqaroviy da’vosini qanoatlantirishi yoki rad etishi mumkin. Sud qarori jinoyat ishining asosiy qarori bilan birgalikda e’lon qilinadi. Agar fuqaroviy da’vo qanoatlantirilsa, sud zarar o‘rnini qoplash yoki mulkni tiklashni buyuradi.
-
Fuqaroviy da’voga nisbatan himoya va kafolatlar
- Jabrlanuvchi fuqaroviy da’vo bo‘yicha o‘z huquqlarini mustaqil himoya qilishi mumkin;
- Sud jarayonida fuqaroviy da’vo bo‘yicha himoya va da’vo rad etilgan holatlarda odatda alohida fuqarolik sudi orqali da’voni ko‘rib chiqish mumkin.
Muhim jihatlar:
- Fuqaroviy da’vo jinoyat ishida ko‘rib chiqilgan taqdirda, jabrlanuvchi uchun zararni tezroq qoplash imkoniyati yaratiladi.
- Fuqaroviy da’vo boshqa fuqarolik sudi tartibida ham mustaqil ko‘rib chiqilishi mumkin (agar jinoyat ishi tugallangan bo‘lsa yoki fuqaroviy da’vo jinoyat jarayonida kiritilmagan bo‘lsa).
- Fuqaroviy da’vo javobgarga nisbatan qaratilgan bo‘lib, jabrlanuvchi zarar ko‘rganligini isbotlashi talab qilinadi.
Fuqaroviy da’voga doir qonunlar:
O‘zbekiston Jinoyat-protsessual kodeksida jinoyat ishida fuqaroviy da’voni ko‘rsatish tartibi, uni kiritish muddati va ko‘rib chiqilish usullari belgilangan. Shuningdek, Fuqarolik kodeksi ham zararlarni qoplash bo‘yicha asosiy tamoyillarni beradi.
Agar hohlasangiz, jinoyat ishida fuqaroviy da’vo bilan bog‘liq maxsus qonuniy normalarni, sud amaliyotini yoki namunaviy ariza shaklini ham taqdim eta olaman.