James Chadwick

James Chadwick (talaffuzi: Jeyms Chadvik) (1891.20.10, Manchester 1974.24.7) - ingliz fizigi. London qirollik jamiyati aʼzosi (1927). Ernest Rutherfordning shogirdi. Manchester va Kembrij universitetlarini tugatgan. 1943—45 yillarda LosAlamos (AQSH)dagi atom bombasi loyihasi ustida ish olib borayetgan bir guruh olimlarni boshqargan. Liverpul universiteti prof (1935—48), Kembrij universiteti qoshidagi Ganvill va Kiz kolledji direktori (1948—58). Ilmiy ishlari atom yadrosi fizikasiga oid. Betanurlanish energiyasining tutash spektrini kashf etgan (1914), yadroda alfazarralar sochilishini oʻrganib, yadro zaryadini bevosita oʻlchagan (1920) va Rezerford atom nazariyasini uzilkesil tasdiqlagan. Berilliyni alfazarralar bilan nurlatganda vujudga keladigan nurlanishni oʻrganib, neytronni kashf etgan (1932). Nobel mukofoti laureati (1935).

Manbalar

uz.wikipedia.org

Sun'iy intellekt javobi:

James Chadwick haqida o‘zbek tilida uzunroq ma’lumot:

James Chadwick (1891–1974) — britaniyalik fizik, neytronning kashfiyotchisi sifatida tanilgan olima. U 20-asr fiziqasining eng muhim kashfiyotlaridan birini amalga oshirgan shaxsdir.

James Chadwick 1891-yil 20-oktabrda Angliyaning Manchesterdagi qatlamli oilada tug‘ilgan. Ilm-fanga bo‘lgan qiziqishi yoshligidan boshlandi. U Kembrij Universitetida o‘qidi va mashhur fizik Ernst Ritherford bilan hamkorlikda ishladi. Ritherfordning qo‘llanmasida Chadwick atom yadrosini tadqiq qila boshladi.

1920-yillarda Chadwick atom yadrosi strukturasini o‘rganish bilan mashg‘ul bo‘ldi. O‘sha paytda atom yadrosi zarrachalari faqat protonlardan iborat deb hisoblanardi. Biroq, bu tushuncha ba’zi fenomelarni tushuntirib bermadi. Tafakkurda neytral zarracha – neytronning mavjudligi haqidagi gipoteza paydo bo‘ldi.

1932-yilda Chadwick tajriba o‘tkazib, neytron zarrachasini aniqladi. U birikma yadrosiga yuqori energiyali alfa zarralari tushurilganda neytronlar hosil bo‘lishini ko‘rsatdi. Bu kashfiyot fizikaga katta ta’sir ko‘rsatdi, ayniqsa atom energetikasi va yadroviy reaktorlarni rivojlantirishda.

Chadwickning neytron kashfiyoti 1935-yilda Nobel mukofoti bilan taqdirlandi. Ikkinchi jahon urushi paytida u Buyuk Britaniya yadroviy loyihalarida ishtirok etdi, so‘ngra Amerika Qo‘shma Shtatlaridagi Manhattan loyihasiga ham yordam berdi.

James Chadwickning ishlari atom yadrosi strukturasi va yadroviy fizikani chuqur tushunishga katta hissa qo‘shdi. Uning kashfiyoti yadro energiyasini boshqarish va yadroviy qurollar yaratishda asosiy rol o‘ynadi. U 1974-yil 24-julda vafot etdi, ammo uning izlanishlari zamonaviy fizikada katta ahamiyatga ega bo‘lib qolmoqda.

Xulosa qilib aytganda, James Chadwick zamonaviy fizik olimlarning eng muhim vakillaridan biri bo‘lib, neyutronni aniqlash orqali tabiat haqidagi bilimlarimizni tubdan o‘zgartirdi.