Jakeriya
Jakeriya (Jacquerie, "Jacques Bonhomme" soʻzidan — "Jak Goʻl" — dvoryanlar tomonidan dehqonlarga berilgan kamsituvchi laqab) — Fransiyada 1358-yil mulkdorlarga qarshi koʻtarilgan dehqonlar qoʻzgʻoloni. J. Yuz yillik urush (1337—1453) natijasida vujudga kelgan iqtisodiy tanglik, yollangan askarlarning talon-toroji va yangi soliqlar solinishi tufayli kelib chiqqan. Qoʻzgʻolon 28 mayda Bovezi viloyatidan boshlandi. J. ishtirokchilari, asosan, dehqonlardan iborat boʻlib, aholining boshqa tabaqalari ham qatnashgan. Qoʻzgʻolonchilarga Gilom Kal boshchilik qilgan. Navarra qiroli Karl 10 iyunda J. rahbarlarini muzokaraga chaqiradi. Muzokara paytida G. Kal xiyonatkorona qoʻlga olinib, qattiq qiynoqlardan soʻng boshi tanasidan judo qilinadi. Karl qoʻshinlari toʻsatdan qoʻzgʻolonchi dehqonlarga hujum qilib ularni tor-mor keltiradi. 20 mingdan ziyod dehqonlar qirib tashlangan. Rahbarsiz, uyushmagan va aniq rejasi boʻlmagan J. yengiladi. U dehqonlarni shaxsiy qaramlikdan ozod boʻlishlariga imkon yaratgan.
Manbalar
Fransiya yagona davlatga birlashtirishni tugallash oson vazifa emas edi.Chunki birlashtirish siyosati nafaqat ichki,ayni paytda,tashqi tosiqlarga uchragan.Eng katta tashqi to'siq Angliya edi.Fransiyaning Akvitaniya viloyati Angliya qo'l ostida edi.U bu viloyatni Fransiyaga qaytarib berishni istamagan.Buning ustiga,markaziy hokimiyatga bo'ysunmaslik uchun kurashayotgan Flandriya viloyati Angliya tomonidan qo'llab-quvvatlangan.Angliya qiroli Eduard-3 Fransiya qiroli Filipp-6 (1328-1350) (qizining o'g'li)ning nabirasi bo'la turib, Fransiyaga qarshi siyosat yurita boshladi.Bu omillar Fransiya-Angliya munosabatlarini tobora keskinlashtirgan.Endi bu ikki davlat o'rtasida urush chiqishi muqarrar edi. Urushning boshlanishi uchun bir bahona kerak edi,xolos.Filipp-6 vafotidan so'ng Eduard-3 Fransiya taxtiga da'vogarlik qilib chiqdi.Biroq Fransiya qonunshunoslari ayol tomonidan bo'lgan avlod qirollik taxtiga o'tira olmaydi,degan xulosani berdi.Bu esa urush boshlashga bahona boldi.Urush 1337-yilda Angliyaning hujumi bilan boshlandi.Flandriya urushda Angliyaning yaqin ittifoqchisiga aylandi.
uz.wikipedia.org
Sun'iy intellekt javobi:
Jakeriya — bu o‘rta asrlarda Yevropada, asosan Fransiyada, qishloq aholisining, xususan dehqonlarning yuksak ijtimoiy-siyosiy norozilik namoyishi sifatida yuzaga kelgan turli norozilik va isyon harakatlariga berilgan nomdir. Jakeriya so‘zi fransuz tilidagi "Jacquerie" so‘zidan kelib chiqqan bo‘lib, bu so‘z o‘z navbatida "Jacques" ismidan, qishloq oddiy aholisi uchun ishlatilgan atamadan kelib chiqadi.
Tarixi va sabablari
Jakeriya, ayniqsa, 1358 yilda Fransiyada yuzaga kelgan urush va ijtimoiy-iqtisodiy qiyinchiliklar fonida yuzaga kelgan. Bu davrda Yevropada O‘rta asrlarning o‘rtalarida yuzaga kelgan Birinchi yuz yillik urush (1337—1453) qishloq xo‘jaligiga salbiy ta’sir ko‘rsatdi. Urush sababli dehqonlar qattiq soliqlar va majburiy xizmatlarga duch keldi, shuningdek qattiq ezilganlik va adolatsizliklari sababli norozilik kuchaydi.
Urush va iqtisodiy qiyinchiliklar, yuqori soliqlar, yer sohiblarining zo‘ravonligi, qullik tizimining qattiqlashishi, va kambag‘allik sababli dehqonlar turli hududlarda qurolli isyon ko‘tarishdi. Ulardan eng mashhuri 1358 yildagi Fransiyadagi Jakeriya isyoni bo‘lib, bu keng qishloq ijtimoiy sinfi tomonidan yer va adolatsizlikka qarshi norozilik edi.
Jakeriyani xususiyatlari
- Ijtimoiy tabiati: Jakeriya dehqonlar va kambag‘allar tomonidan boshqarilgan.
- Maqsadi: Zo‘ravonlik, qattiq soliqlar va adolatsizlikka qarshi chiqish, yer sohiblari va boylarga qarshi kurash.
- Ko‘lam: Harbiy qaramlikdan ko‘ra ko‘proq norozilik va hududiy tartibsizlik shaklida bo‘lgan.
- Natijasi: Ko‘pincha jurnalarda zo‘rlik bilan bostirildi. Masalan, 1358 yildagi Fransiyadagi Jakeriya qattiq bostirilgan va ko‘plab norozilar o‘ldirilgan.
Muhim ma’lumotlar
- Jakeriya terminidan keng ma’noda ham mustamlaka davrida yuzaga kelgan qishloq isyonlari uchun foydalanilgan.
- Bu isyonlar keyinchalik yangi ijtimoiy-siyosiy harakatlarning, xususan, Fransuz inqilobining shakllanishiga ta’sir ko‘rsatgan deb hisoblanadi.
- Jakeriya harakatlari yomon iqtisodiy sharoitlarda xalqning noroziligini tahlil qilish uchun muhim tarixiy manba hisoblanadi.
Xulosa
Jakeriya — bu o‘rta asrlarda ko‘plab Yevropa mamlakatlarida, xususan Fransiyada kambag‘al dehqonlar va oddiy xalqning yer sohiblari, hukumatning qattiq siyosatiga qarshi ko‘tarilgan isyonlaridir. Bu isyonlar o‘zining keng ijtimoiy asoslari va keskin noroziliklari bilan o‘rta asrlar tarixida o‘rganishga arzuvchi hodisa hisoblanadi.