Jabg'u
Jabgʻu , ya b gʻ u — 1) kushonlar davrida oliy unvonlardan biri; 2) Turk xoqonligida xoqon va tegin (xonzoda, taxt vorisi) kabi maʼmuriy-harbiy mansablardan keyin turadigan unvon.
Harbiy sarkarda sifatida qoʻshinning oʻng qanotiga sardorlik qilgan. Bu mansabni egallashga faqat qagʻan urugʻidan chiqqan shaxslargina haqli boʻlgan. Xitoy solnomalarida taʼkidlanishicha, J. hukmdordan soʻng oliy maʼmuriy-harbiy mansab sifatida faoliyat koʻrsatgan. Gʻarbiy turk xoqonligida J. istilohi davlat boshligʻi va oliy bosh qoʻmondon maʼnosida isteʼmolda boʻlgan. "Tarixi Tabariy"da qayd etilishicha, Tohariston hukmdori J. unvonini egallab turgan. Birinchi Turk xoqonligi barpo boʻlgunga qadar, Ashina urugʻiga mansub boʻlgan turklar elida eng oliy maʼmuriy-harbiy unvon J. hisoblangan. Xoqonlik tashkil etilgach, davlat boshligʻi qagʻan, uning noibi esa J. deb atalgan. Turk xoqonligiga asos solingandan soʻng J. unvonini egallab turgan Buminta qagʻan, uning inisi Iapamiga bahodur-jabgʻu unvoni beriladi. Mahmud Koshgʻariyning "Devonu lugʻotit turk" asarida J. "yafgʻu" fonetik shaklida qoʻllangan boʻlib, "xoqondan ikki daraja past oʻrinda boʻlgan odam" tarzida izoxlangan; 3) Oʻgʻuzlar va qarluqlar hukmdori.
Manbalar
Adabiyotlar
uz.wikipedia.org
Sun'iy intellekt javobi:
Jabg‘u — bu terining yuqori qatlamida hosil bo‘ladigan shikastlanish bo‘lib, u tiklanish jarayonida terining ayrim qatlamlari yoki to‘liq qatlami zararlanadi. Odatda, jabg‘ular fizik ta’sir (masalan, urilish, teskari zarba, kesilish, kuyish) yoki kimyoviy moddalar ta’siri natijasida yuzaga keladi.
Jabg‘u turlari:
-
Yuzaki jabg‘u – terining faqat eng yuqori qatlamlari (epidermis) zararlanadi. Bunday jabg‘ularda terida qizarish, qichish, yengil og‘riq bo‘ladi, lekin qonni oqmaydi. Misol uchun, kichik tirnalishlar yoki yengil kuyishlar.
-
O‘rta darajali jabg‘u – terining turli qatlamlari, shu jumladan dermis qatlamining ba’zi qismi ham zararlanadi. Bunday jabg‘u og‘riqli, teri yuzida yoriqlar, shishlar va suyuqlik to‘planishi (pufaklar) paydo bo‘ladi.
-
Chuqur jabg‘u – terining barcha qatlamlari, hatto ostidagi to‘qimalar ham zarar ko‘radi. Bunda terida chuqur yaralar paydo bo‘lib, ko‘pincha qon oqadi va tuzalish jarayoni uzoq davom etadi.
Jabg‘u paytida asosiy yordam:
- Jabg‘uni toza saqlash, uni shikastlangan joyni yuvish (agar qon chiqmasa va boshqa og‘ir holatlar yo‘q bo‘lsa).
- Zararlangan joyga bosim qo‘yish orqali qonashni to‘xtatish.
- Zarur bo‘lsa, antiseptik vositalar bilan yaxshilab tozalash.
- Suv yo‘q joylarda va jiddiy jabg‘ular bo‘lsa, tez yordam chaqirish.
- Shikastlangan joyni ochiq qoldirmaslik, salqin, quruq va himoyalangan holda bo‘lishi muhim.
Oldini olish uchun xavfli ishlar davomida qo‘lqop, himoya ko‘zoynaklari va boshqa himoya vositalaridan foydalanish maqsadga muvofiq hisoblanadi.
Umuman olganda, jabg‘u – jarohatning buzilish darajasi va yuzasiga ko‘ra turli darajada tibbiy yordamlarga muhtoj bo‘ladi. Agar jabg‘u kattaroq yoki chuqur bo‘lsa, mutaxassis yordamiga murojaat qilinishi zarur.