Jabal-Shammar Amirligi

Jabal-Shammar amirligi — 1836—1921-yillarda mavjud boʻlgan davlat, Arabiston yarim orolidagi amirlik. Poytaxti — Hoil shahri.

Tarixi

1818 yil oxirida Saudiyaning Diriya amirligi misrliklar tomonidan mag‘lubiyatga uchratildi. Saudiylarga vassal qaram bo‘lgan Hoil amirligida Al Ali va Al Rashid sulolalari o‘rtasida hokimiyat uchun kurash boshlandi.

1835-yilda Al-Rashid urug‘idan bo‘lgan aka-uka Abdulloh va Ubayd hukmdor Solih ibn Abd Muhsinni o‘ldirish orqali Hoilda hokimiyatni egallab oldilar. Shu bilan birga, birodarlar o‘zlarini hokimiyat uchun kurashda yordam bergan Saudiya amiri Faysal I ning vassallari sifatida tan oldilar.

Amir Muhammad I hukmronligi (1872-1897) Jabal Shammarning gullagan davri va Al Rashid urug‘ining eng katta qudratli davri edi. 1891-yil yanvarda Muhammad I Riyodni zabt etdi, u yerda Abdurrahmon ibn Faysal Al Saud unga qarshi isyon koʻtardi. Shundan so‘ng Muhammad ar-Rashid o‘zini Markaziy Arabistonning so‘zsiz hukmdori sifatida nomoyon etdi.

1897-yilda Muhammad I vafotidan keyin Rashidiylar davlatining tanazzulga uchrashi boshlandi. 1902-yilda Saudiya shahzodasi Abdul-Aziz Ar-Riyodni bosib oldi va vahobiylar davlatini tikladi. Saudiyaliklar va Rashidiylar oʻrtasida Arabistonda hukmronlik uchun uzoq davom etgan kurash boshlandi. 1906-yilning aprelida amir Abdulaziz ar-Rashid Qosimda butunlay mag‘lubiyatga uchradi va jangda halok bo‘ldi. Yangi amir uning toʻngʻich oʻgʻli Mitob II ibn Abdulaziz boʻlib, Saudiya Arabistoni bilan sulh tuzib, ularning Qosim janubidagi barcha xurujlarini tan oldi.

Birinchi jahon urushida davlat ‘‘To‘rtlar Ittifoqi,, kuchlari bilan harakat qildi.

1921-yilda amirlik Saudiya davlatiga qoʻshib olindi.

Jabal Shammar amirlari ro‘yxati

Adabiyot

uz.wikipedia.org

Sun'iy intellekt javobi:

Jabal-Shammar Amirligi haqida batafsil ma’lumot:

Jabal-Shammar Amirligi yoki ba’zan faqat Shammar Amirligi deb ataladi, Saudiya Arabistonining shimolida joylashgan tarixiy davlatdir. U 19-asr oxiri va 20-asr boshlarida mavjud bo‘lgan va ayniqsa, Arabia yarimorolining shimoliy qismi uchun muhim siyosiy va harbiy kuch bo‘lgan.

Tarixiy Fon

Jabal-Shammar Amirligi o‘z nomini Shammar qabilasidan olgan. Shammar qabilasi Arabiston yarimorolidagi eng yirik va qudratli qabilalardan biri hisoblangan. Amirlik hududi hozirgi Saudiya Arabistonining shimoliy qismida, ayniqsa, Ha’il shahri va uning atrofida joylashgan.

Amirlik 1836-yilda shammar qabilasining vakillari Qosim ibn Muhammed tomonidan asos solingan deb hisoblanadi. U Arabiston shimolida hukmronlik qilganligi sababli, mamlakat ko‘plab davrlar mobaynida qattiq mustaqil davlat sifatida yashagan va ko‘pincha Saudiya sulolasining markaziy hukmronligi bilan raqobatlashgan.

Ijtimoiy va Siyosiy Tuzilishi

Jabal-Shammar Amirligi monarxiya shaklida boshqarilgan. Amir – bosh hukmdor bo‘lib, u ko‘plab boshqa qabila boshliqlari va yetakchilari bilan birga ishlagan. Amirlikning bosh shahri Ha’il shahri bo‘lgan, bu yer mamlakatning siyosiy, iqtisodiy va madaniy markazi sifatida tanilgan.

Amirlik doimiy ravishda qabila ijtimoiy tizimiga asoslangan va boshqalar bilan siyosiy ittifoqlar hamda urushlar orqali o‘z hududini kengaytirishga harakat qilgan.

Muhim Shaxslar

Jabal-Shammar Amirligining eng mashhur hukmdori Abdul-Aziz ibn Rashid bo‘lib, u 1869-yildan 1897-yilgacha hukmronlik qilgan. U Amirlikni kuchaytirishga va uning hududini kengaytirishga katta hissa qo‘shgan.

Amirlik hozirgi Saudiya Arabistoni hududida ko‘plab siyosiy va harbiy o‘zgarishlarda qatnashgan. Boshqa qabilalar va sulolalar bilan doimiy aloqada bo‘lib, u yerdagi kuchlar muvozanatini o‘zgartirgan.

Jabal-Shammar Amirligining Yiqilishi

20-asr boshida Saudiya Arabistoni tub tashkilotlari, xususan, Ibn Saud boshchiligidagi Saud sulolasi, Jabal-Shammar Amirligiga qarshi kuchaygan siyosiy va harbiy urushlarni boshladi. 1921-yilda Ibn Saud qo‘shinlari Ha’il shahrini egallab, Amirlikni tugatdi. Shu tariqa, Jabal-Shammar Amirligi Saudiya Arabistoni qirolligining tarkibiga kirdi.

Madaniyat va Meros

Jabal-Shammar hududi arab madaniyati, qabila an’analari va urf-odatlari bilan boy. Bu hududda ko‘plab tarixiy yodgorliklar, qadimiy qasrlar, va amirlik davridan qolgan yozma xujjatlar mavjud. Shuningdek, Jabal-Shammarning o‘ziga xos urf-odatlari va qabila hayoti o‘rganilgan va saqlanib qolgan.

Xulosa

Jabal-Shammar Amirligi 19-asr va 20-asr boshlarida Arabiston yarimorolidagi siyosiy va harbiy muvozanatda muhim rol o‘ynagan, mustaqil amirlik bo‘lib, qabila tizimiga asoslangan boshqaruv shakliga ega bo‘lgan davlatdir. Uning tarixi Saudiya Arabistonining shakllanishida asosiy bosqichlardan biridir.

Agar sizga qo‘shimcha ma’lumot yoki aynan bir davr yoki shaxslar haqida yangiliklar kerak bo‘lsa, iltimos, so‘rashingiz mumkin!