Ixtisoslashgan xo`jalik
Ixtisoslashgan xoʻjalik (qishloq xoʻjaligida) — moddiy i.ch. tarmoklarining xususiyatlaridan kelib chiqqan holda muayyan mahsulot turini eng katta salmoqda ishlab chiqaruvchi xoʻjalik. I. x. 2 guruhga ajra-tiladi. Birinchi guruhga davlat ahamiyatiga ega vazifalarni amalga oshirish maqsadida tashkil etiladigan chuqur ixtisoslashgan xoʻjaliklar kiradi. Mas, turli sohalardagi ixtiro va ilgʻor tajribalarni sinovdan oʻtka-zishga hamda seleksiya tadbirlari asosida serhosil, tezpishar sifatli urug navlari va mahsuldor chorva mollarini yaratish hamda ularni koʻpaytirish bilan shugʻullanuvchi xoʻjaliklar shular jumlasidandir. Ikkinchi guruhga qulay tabiiy va iqtisodiy omillar asosida u yoki bu mahsulotni salohiyati dara-jasida i. ch. imkoniyatga ega va asosan, shu mahsulotni yetishtirishga ixtisoslashgan (paxtachilik, sabzavotchilik, qorakoʻlchilik, asalchilik) xoʻjaliklari kiradi.
Ishlab chiqarilgan mahsulotlarning tovarlik darajasi xoʻjalikning ixti-soslashuvini belgilovchi asosiy koʻrsatkich boʻlib hisoblanadi. Eng yuqori tovarlik darajasi va tovar mah-sulotlarini qiymatida salmoqli oʻringa ega boʻlgan mahsulot I. x.ning asosiy faoliyati yoʻnalishini koʻrsa-tadi. I. x. mahsulot yetishtirish qajmini koʻpaytirish va harajatlarni kamaytirish hamda sifatli, raqobatbardosh tovarlar i. ch. va sotish, tarmoqlarning daromad berish darajasini oshirishda katta imkoniyatlarga ega.
Manbalar
uz.wikipedia.org
Sun'iy intellekt javobi:
Ixtisoslashgan xo‘jalik haqida oʻzbek tilida uzunroq ma’lumot
Ixtisoslashgan xo‘jalik — bu ma’lum bir tovar yoki xizmat ishlab chiqarishga yo‘naltirilgan, maxsus sohada faoliyat yurituvchi xo‘jalik subyekti yoki korxona hisoblanadi. Uning asosiy maqsadi o‘z sohasida samaradorlikni oshirish, resurslarni yanada maqsadli va iqtisodiy jihatdan tejamli foydalanish orqali yuqori sifatli mahsulot yoki xizmat yaratishdir.
Ixtisoslashgan xo‘jalikning asosiy xususiyatlari:
-
Faoliyat sohasining aniqligi: Ixtisoslashgan xo‘jalik bir yoki bir nechta mahsulotga ixtisoslashadi. Masalan, paxta tozalash fabrika, sut mahsulotlari ishlab chiqarish korxonasi yoki qurilish materiallari ishlab chiqarishga ixtisoslashgan xo‘jalik kabi.
-
Resurslarni samarali taqsimlash: Bu xo‘jalik resurslarini (xom ashyo, mehnat, kapital) aniq sohada maksimal darajada foydali ishlatishga harakat qiladi. Resurslarning ixtisoslashuvi ishlab chiqarishning samaradorligini oshiradi.
-
Yuqori qo‘shilgan qiymat yaratish: Ixtisoslashgan xo‘jalik ma’lum bir mahsulot sohasi bo‘yicha raqobatbardosh mahsulot yaratishga qaratilgan. Bu mahsulot sifatining oshishi va narxining barqarorligiga yordam beradi.
-
Bozor talabiga moslashuv: Ixtisoslashgan korxonalar odatda ma’lum bozorlarga yo‘naltirilgan. Ular bozordagi talab, mijozlar ehtiyojlari hamda yangi texnologiyalarni o‘z vaqtida qo‘llash orqali samarali ishlaydi.
-
Texnologik va kadrlar malakasining yuqoriligi: Ixtisoslashgan xo‘jalikda odatda muayyan soha bo‘yicha malakali kadrlar ishlaydi va zamonaviy texnologiyalar qo‘llaniladi.
Ixtisoslashgan xo‘jalikning turlari:
- Qishloq xo‘jaligi ixtisoslashuvi: Masalan, meva yetishtirishga ixtisoslashgan dala xo‘jaligi, chorvachilikka yo‘naltirilgan fermalar va boshqalar.
- Sanoat ixtisoslashuvi: Temir yo‘l uskunalari ishlab chiqarish, avtomobil ehtiyot qismlari ishlab chiqarish zavodlari va h.k.
- Xizmat sohasining ixtisoslashuvi: Masalan, turizm xizmatlariga ixtisoslashgan kompaniyalar, moliyaviy xizmat ko‘rsatuvchi tashkilotlar va boshqalar.
Ixtisoslashgan xo‘jalikning afzalliklari:
- Mahsulot sifatining oshishi va raqobatbardoshlikni ta’minlash.
- Ishlab chiqarish jarayonining samaradorligi ortadi.
- Bozor ehtiyojlariga tez moslashish imkoniyati.
- Resurslarni tejash va isrofgarchilikning kamayishi.
- Mutaxassislik darajasining oshishi.
Xulosa:
Ixtisoslashgan xo‘jalik iqtisodiyot rivojida muhim o‘rin tutadi. Zamonaviy raqobat muhiti va global bozor sharoitida korxonalar o‘z faoliyatlarini ixtisoslashtirish orqali yuqori samaradorlikka erishadilar. Bu esa mamlakat iqtisodiyotining barqaror va ilg‘or rivojlanishiga xizmat qiladi. Shuning uchun ham har qanday davlatda ixtisoslashgan xo‘jaliklarni rivojlantirish va qo‘llab-quvvatlash muhim vazifa hisoblanadi.