Issiqlik o'tkazuvchanlik
Issiqlik oʻtkazuvchanlik - biror muhitda uning turli qismlaridagi temperaturaning muvozanat qiymatidan chetlashishi natijasida issiqlik oqimining vujudga kelishi hodisasi. I. oʻ. issiqlik oqimi zichligi bilan uni vujudga keltirgan moddadagi temperatura gradiyenti orasidagi proporsionallik koeffitsiyenti — I. oʻ. koeffitsiyenti % bilan ifodalanadi. Har xil jism is-siqlikni turlicha oʻtkazadi. Masalan, qat-tiq yoki suyuq jismlarning I. oʻ. xossasi gaznikidan yuqori. Kumush eng katta I.oʻ.gaega: x=428J/m-strad). Qat-tiqjismning I. oʻ. i uning tuzilishiga bogʻliq. Gʻovak jismlarniki kichik (chunki gʻovaklarni toʻldiruvchi gazning I. oʻ. i kichik). Issiqlikni jismning zarralari (zarralar tebranishi tufayli issiqlikni biridan ikkinchisiga uzatadi), shu sababli metallarning I. oʻ. koʻrsatkichi katta boʻladi.
Ji
smning ixtiyoriy kesimi orqali, tanlangan oʻqqa normal holda Fure qonuni (1820 y) bilan ifodalanuvchi issiqlik uzatishlari sodir boʻladi:
∆Q=-Ň (dT/dX)F∆t.
Bu yerda: ∆Q - ∆t vaqt ichida F kesimli yuza orqali oʻtuvchi issiqlik miqdori, Ň - modda xossalariga bogʻliq boʻlgan issiqlik oʻtkazuvchanlik koeffitsiyenti.
Manbalar
uz.wikipedia.org
Sun'iy intellekt javobi:
Issiqlik o‘tkazuvchanlik — bu moddalar orqali issiqlik energiyasining tarqalishi jarayonini tavsiflovchi fizik kattalikdir. U issiqlik tizimlarida issiqlik oqimining mahsuloti sifatida o‘lchanadi va biror jismining issiqlikni qancha darajada tez va samarali o‘tkazishini ko‘rsatadi.
Issiqlik o‘tkazuvchanlikning mohiyati
Issiqlik haroratning yuqori joydan pastroq joyga o‘tishidir. Issiqlik o‘tkazuvchanlik jarayonida energiya molekulalarning tebranishi, atomlarning to‘qnashuvi yoki elektronlarning harakatlanishi orqali uzatiladi. Turli moddalarning issiqlik o‘tkazuvchanligi farq qiladi: metallar, masalan, yaxshi issiqlik o‘tkazuvchilar hisoblanadi, chunki ular erkin elektronlar yordamida issiqlikni samarali uzatadi. Suv, yog‘lar yoki gazlar esa kamroq issiqlik o‘tkazuvchiga ega.
Issiqlik o‘tkazuvchanlik koeffitsienti (λ)
Issiqlik o‘tkazuvchanlik koeffitsienti (λ yoki k bilan belgilanadi) moddaning issiqlik o'tkazish qobiliyatini ifodalaydi. U issiqlik oqimining harorat gradientiga nisbatan nisbatidir. Uning birliklari odatda Vatt/(metr·Kelvin) (W/m·K) ko‘rinishida ifodalanadi.
Foiz formula
Issiqlik oqimi ( Q ) (Vattlarda) quyidagi formula yordamida hisoblanadi:
[
Q = -\lambda \cdot A \cdot \frac{dT}{dx}
]
Bu yerda:
- ( \lambda ) — issiqlik o‘tkazuvchanlik koeffitsienti,
- ( A ) — issiqlik o‘tish yuzasi maydoni (m²),
- ( \frac{dT}{dx} ) — harorat gradienti (K/m),
- minus belgisi issiqlik yuqori haroratdan past harorat tomon oqishini bildiradi.
Issiqlik o‘tkazuvchanlikning ahamiyati
- Materiallarni tanlashda issiqlik izolyatsiyasi yoki issiqlikni samarali uzatish talab etilgan joylarda hisobga olinadi.
- Qurilishda kiyinish materiallarining issiqlik yo‘qotilishini kamaytirishda muhim o‘rin tutadi.
- Elektronika, issiqlik almashinuvi, termal boshqaruv tizimlarida zarur parametr hisoblanadi.
Misollar
- Misning issiqlik o‘tkazuvchanlik koeffitsienti taxminan 400 W/m·K, sovunning esa taxminan 0,03 W/m·K bo‘lib, mis issiqlikni suvdan ancha samaraliroq o‘tkazadi.
- Havo va boshqa gazlar issiqlikni juda sekin o‘tkazadi, shuning uchun ular issiqlik izolyatorlari sifatida ishlatiladi.
Xulosa
Issiqlik o‘tkazuvchanlik - bu moddalarning issiqlikni qancha darajada o‘tkaza olishini o‘lchaydi. U qurilishdan tortib, sanoat va laboratoriya sharoitlarigacha turli sohalarda muhim ahamiyatga ega bo‘lib, energiya tejamkorligi va issiqlik boshqaruvini yaxshilashga yordam beradi.