Issiqko‘l viloyati
Issiqkoʻl viloyati - Qirgʻiziston Respublikasi tarkibidagi viloyat. 1970-yil 11-dekabrda tashkil etilgan. Respublikaning sharqiy qismida. Shim. da Qozogʻiston, janubi sharqda Xitoy bilan chegaradosh. Maydoni 43,5 km². Aholisi 427 ming kishi (1990) yillar oʻrtalari, asosan, qirgʻizlar, shuningdek, oʻzbek, qozoq, rus, ukrain, tatar, uygʻur va boshqa ham yashaydi. Maʼmuriy markazi — Qoraqoʻl shahri.
Geografiyasi
Issiqkoʻl viloyati Tyaniian toglarida joylashgan. Viloyat shimolidagi Issiqkoʻl soyligida Issiqkoʻl koʻli bor. Issiqkoʻl soyligi shimolida Kungay Olatov (bal. 4770 m gacha), janubda Terskay Olatov (bal. 5216 m gacha) tizmalari bilan chegaralanadi. Terskay Olatovning jan. yon bagʻirlari pasayib borib bal. 2500–3850 m li sirtlarga qoʻshilib ketadi. Sirtlarni jan.sharqda Qaqshaltov tizmasi (Gʻa-laba choʻqqisi, 7439 m) oʻrab turadi. Gʻalaba choʻqqisidan shim. da Xontangri choʻqqisi (6995 m) bor. Issiqkoʻl soyligining iqlimi moʻʼtadil kontinen-tal. Yozi iliq, iyulning oʻrtacha temperaturasi 16,9° (Koraqoʻl), 17,5° (Tamgʻa). Qishi yumshoq, yanvar ning oʻrtacha temperaturasi —2° (Tamgʻa), —5, 7° (Qoraqoʻl). Yiliga gʻarbda 100–200 mm, sharqda 400–500 mm yogʻin yogʻadi. Soylikning sharqiy shemila 2—3 oygacha qor erimay turadi. Sirtlarda iyulning oʻrtacha temperaturasi 11 — 12°, yanvar niki —15° dan —16°gacha; yiliga 300 mm yogʻin yogʻadi. Togʻlarda 4500 m dan balandda temperatura yil boʻyi 0° dan past boʻladi. Sovuqsiz kunlar sharqda 141, gʻarbda 158, shim. da 169, jan. da 182 kun. Viloyat hududida Inilchiq, Qaindi kabi muzliklar bor. Yirik daryolari: Tup, Jirgʻalan, Chu, Sarijaz va uning irmoklari. Issiqkoʻl soyligining gʻarbida choʻl va chala choʻl, sharqida 2100 m balandlikkacha dasht, 2100 m dan 3200 m balandlikkacha oʻtloqidasht va oʻrmonlar, 3200–3300 m balandlikdan alp oʻtloqlari, 3500– 3600 m dan balandda qor va muzliklar, yalang qoyalar bor. Sutemizuvchilardan silovsin, qoʻngʻir ayiq, boʻrsiq, suvsar, bars, yelik, togʻ takasi, arhar yashaydi. Kulrang sugʻur va iqlimlashtirilgan ondatra hamda tiyin ovlanadi. Issiqkoʻlda suv parrandalari koʻp. I. v. da Issiqkoʻl qoʻriqxonasi bor.
Tarixi
Hududiy bo'linishi
Viloyatda 5 tuman va 2 ta shahar mavjud.
Issiq-ko'l tumani
Jeti O'g'uz tumani
Tup tumani
To'n tumani
Aksu tumani
Aholisi
Iqtisodi
I. v. chorvachilik rivojlangan, sanoati va kurort-sanatoriy xoʻjaligi rivojlanayotgan viloyat. Yetakchi tarmoq ishlov beruvchi sanoatdir. Issiqkoʻl elektrotexnika birlashmasi (jumladan, Qoraqoʻl va Qajisoydagi zavodlar), tikuvchilik fabrikasi, oziq-ovqat sano-ati korxonalari (Qoraqoʻl, Grigoryev-ka), yogʻochsozlik, kemasozlik, qurilish materiallari korxonalari (Oqbuloq, Qoraqoʻl, Baliqchi) bor. Toshkoʻmir (Jirgʻalan) va qoʻngʻir koʻmir (Qajisoy) qazib olinadi. Qalay koni (Sarijaz daryosi havzasida) topilgan.
Qishloq xoʻjaligi ning asosiy tarmogʻi — chorvachilik, asosan, mayin junli qoʻychilik, goʻshtsut chorvachiligi va zotli yilqichilik rivojlangan. Qoʻy, echki, qoramol, yilqi boqiladi. Gʻalla va don, dukkaklilar, kartoshka ekiladi. Bogʻdorchilik katta ahamiyatga ega. Issiqkoʻlda baliq ovlanadi. Bishkek-Baliqchigacha temir yoʻl, avtomobil yoʻli bor. Issiqkoʻlda munta-zam kema qatnaydi. GTed. instituti, muzeylar mavjud. Issiq-koʻlning shim. sohilida kurort zonasi (Choʻlponota kurorti)> Qoraqoʻl atro- Fida issiq buloq- lar va shifobaxsh balchiq asosida Oqsuv va Jetioʻgʻuz balneologik kurortlari joylashgan.
Manbalar
uz.wikipedia.org
Sun'iy intellekt javobi:
Issiqko‘l viloyati O‘zbekiston Respublikasining eng yirik va tabiiy go‘zalliklari bilan mashhur hududlaridan biridir. U mamlakatning sharqiy qismida joylashgan bo‘lib, asosan tog‘lar, cho‘llar va balandliklardan tashkil topgan. Issiqko‘l viloyati o‘z nomini viloyat markazidagi Issiq ko‘ldan olgan bo‘lib, bu ko‘l geografik va iqlimiy jihatdan juda muhim o‘rin tutadi.
Geografiyasi
Issiqko‘l viloyati Tyan-Shan tog‘larining janubiy qismida joylashgan. Viloyat hududida baland tog‘ cho‘qqilari, keng vodiylar, ko‘plab daryolar va tabiiy ko‘llar mavjud. Issiqko‘l ko‘li, hududning eng yirik suv havzasi sifatida, turistlar va tabiatsevarlar uchun asosiy diqqat markazidir. Shuningdek, viloyat hududi ko‘plab milliy parklar, biosfera qo‘riqxonalari va tabiiy rezervatlarga boy.
Iqlimi
Viloyatda cho‘l va tog‘ iqlimi o‘rtasida o‘rtacha kontinental iqlim hukm suradi. Qishlari sovuq va qorli, yozlari esa issiq va quruq kechadi. Bu iqlim turizm va qishloq xo‘jaligi uchun qulay sharoit yaratadi. Ayniqsa, tog‘larda qishda chang‘i sporti bilan shug‘ullanish imkoniyatlari mavjud.
Iqtisodiyoti
Issiqko‘l viloyati iqtisodiy jihatdan turli sohalarda rivojlangan. Asosan qishloq xo‘jaligi, chorvachilik va baliqchilik muhim o‘rin tutadi. Hududda shuningdek, tog‘-kon sanoati va metallurgiya ham faol. Turizm sohasida esa issiq ko‘l va uning atrofidagi tabiiy maskanlar ko‘plab sayyohlarni jalb qiladi. Qishloq joylarda an'anaviy hunarmandchilik, ayniqsa gilam to‘qish va yog‘och o‘ymakorligi mashhur.
Madaniyati va Tarixi
Issiqko‘l viloyati boy tarixiy merosga ega. Hududda qadimdan ko‘plab turli xalqlar yashab kelgan, ular orasida qozoqlar, o‘zbeklar, qoraqalpoqlar va boshqa millatlar mavjud. Viloyat madaniyati ko‘p millatli va rang-barang bo‘lib, bu yerda milliy bayramlar, an’analar va urf-odatlar saqlanib qolgan. Shuningdek, viloyatda qadimiy arxeologik yodgorliklar, muzeylar va madaniyat markazlari faoliyat yuritadi.
Turizm
Issiqko‘l viloyati nafaqat sog‘lomlashtirish maskanlari, balki sport va sarguzasht turizmi uchun ham mashhur. Tabiiy ko‘llar, issiq buloqlar, tog‘ yo‘llari va o‘rmonlari sayyohlar uchun jozibador. Viloyatda joylashgan kurortlar va sanatoriyalar dam oluvchilariga keng imkoniyatlar taqdim etadi. Shuningdek, tog‘ va cho‘l tabiatining o‘ziga xosligi sayohatchilar uchun muhim joziba hisoblanadi.
Xulosa
Issiqko‘l viloyati O‘zbekistonning geografik va madaniy boyliklari bilan ajralib turadigan hududidir. U o‘zining tabiiy go‘zalliklari, iqlimi, iqtisodiyoti va boy tarixiy merosi bilan mamlakatda ham, xorijda ham mashhurlik kasb etgan. Issiqko‘l viloyati sayyohlik va ilmiy tadqiqotlar uchun jozibador maskan bo‘lib qolmoqda.