Ishlab chiqarishni ixtisoslashtirish
Ishlab chiqarishni ixtisoslashtirish — korxona, kompaniya yoki ularning biror tarkibiy qismining asosiy faoliyatini tor doiradagi mahsulot, tovarlar va xizmatlar i.ch.ga yoʻnaltirish. Maʼlum mahsulot ishlab chiqaradigan xoʻjalik sohalari va korxonalarning shakllanishida oʻz ifodasini topadi. Tarixiy taraqqiyot davomida sanoat, qishloq xoʻjaligi, qurilish va b. sohalarda ixtisoslashish paydo boʻldi. Oʻz navbatida, bulardan yana yangi ix-tisoslashgan sohalar ajralib chiqmoqda. Sanoatda ixtisoslashuv tayyor mahsulot, detal va qismlar, texnologiya boʻyicha boʻlishi mumkin. Mashinasozlikda qismlar (detallar) boʻyicha ixtisoslashuv avtomobilsozlik, transportsozlik va aviatsiya sanoatida koʻp uchraydi. Natijada yigʻish korxonalari — kooperatsiya asosida mahsulot ishlab chiqaradigan korxonalar kengayib boradi. Ixtisoslashgan sohalar va korxonalar bir xil mahsulot ishlab chiqaradi, ularning oʻziga xos texnologiya jarayoni va ixtisoslashgan kadrlari boʻladi. Ixtisoslashtirish jarayonining taraqqiyoti ijtimoiy i.ch. ning oʻsishi, ishlab chikaruvchi kuchlarning rivojlanishi bilan belgilanadi. Oʻz navbatida ixtisoslashtirish ishlab chiqaruvchi kuchlarning rivojlanishiga yordam beradi.
I.ch.i. korxonalar ishini samarali tashkil etish hisoblanib, binolardan, asbob-uskunalardan, materiallardan bekam-koʻst foydalanishda, fan va texnikaning eng yangi yutuklarini joriy etishda, takomillashgan maxsus mashina va asboblarni qoʻllashda, mehnat unumdorligini oshirishda, mahsulot i.ch. harajatlarini tejashda katta sa-mara beradi. I.ch.i. ning samaradorligi korxonani ixtisoslashtirish tufayli yillik mahsulot i.ch. hajmiga ketgan harajatlarni ixtisoslashtirishdan oldingi i.ch. hajmi harajatlariga taqqoslash yoʻli bilan aniqlanadi.
Oʻzbekistonda "Toshkent traktor zavodi", "Toshkent aviatsiya ishlab chiqarish birlashmasi" aksiyadorlik ja-miyatlari, Asaka avtomobil zavodi (unga ehtiyot qismlar yetkazib beruvchi qator qoʻshma korxonalar) va b. ixti-soslashtirilgan korxonalar hisoblanadi.
Sadir Salimov.
Manbalar
uz.wikipedia.org
Sun'iy intellekt javobi:
Ishlab chiqarishni ixtisoslashtirish — bu iqtisodiyotda yoki korxonada ishlab chiqarish jarayonini ma’lum bir mahsulot yoki xizmatga yo‘naltirishni anglatadi. Boshqacha qilib aytganda, ixtisoslashtirish korxona yoki milliy darajada resurslarni muayyan soha yoki mahsulotda samarali ishlatishga qaratilgan.
Ishlab chiqarishni ixtisoslashtirishning mohiyati
Ixtisoslashtirish jarayonida ishlab chiqaruvchi muayyan tovar yoki xizmatni yaratishga e'tibor qaratadi, shunda u o‘zining resurslari va imkoniyatlarini shu yo‘nalishda maksimal darajada samarali ishlata oladi. Bu esa umumiy ishlab chiqarish samaradorligini oshiradi va iqtisodiy foyda keltiradi.
Ixtisoslashtirishning afzalliklari
- Samaradorlikni oshirish: Ishlab chiqaruvchi biror bir mahsulotga ixtisoslashganda, u shu sohada bilim, tajriba orttiradi va ishlab chiqarish jarayonlarini yaxshilaydi.
- Iqtisodiy tejash: Ixtisoslashtirish natijasida ishlab chiqarish xarajatlari kamayadi, masalan, ommaviy ishlab chiqarish tufayli.
- Raqobatbardoshlikni oshirish: Ixtisoslashgan mahsulot sifati yuqori bo‘ladi, bu esa bozorga yaxshiroq chiqish imkonini beradi.
- Bozor talabini to‘liq qondirish: Mahsulot ustida ko‘p ishlash, uni takomillashtirish imkonini beradi.
Turli darajadagi ixtisoslashtirish
- Individual darajada: Har bir korxona ma’lum mahsulot yoki xizmatga ixtisoslashadi.
- Milliy darajada: Mamlakatning iqtisodiy siyosati ma’lum sektorlar yoki sanoat tarmoqlariga ixtisoslashtirishni rag‘batlantiradi.
- Xalqaro darajada: Turli davlatlar o‘zlarining iqtisodiy afzalliklariga asoslanib, ba’zi mahsulotlarni ishlab chiqarishga ixtisoslashadi va savdo orqali o‘zaro almashadi.
Ishlab chiqarishni ixtisoslashtirish va taqsimlash farqi
Ixtisoslashtirish ishlab chiqarishga yo‘naltirilsa, taqsimlash esa mavjud mahsulotlar va xizmatlarni bozorga tarqatishga qaratilgan jarayondir. Ikkalasi ham iqtisodiyot samaradorligini oshirish uchun muhim.
Xulosa
Ishlab chiqarishni ixtisoslashtirish iqtisodiyotning samarali rivojlanishi uchun muhim vosita hisoblanadi. U ishchi kuchi, texnologiyalar va iqtisodiy resurslarni samarali yo‘naltirishni ta’minlab, ishlab chiqarish xarajatlarini kamaytiradi va ishlab chiqarish hajmini oshiradi. Bu esa, o‘z navbatida, iqtisodiy o‘sish va raqobatbardoshlikni ta’minlaydi.