Irland tili
Irland tili — Hind-yevropa tillari oilasidagi german tillari guruhi kelt tillari shoxobchasiga mansub. Irlandiyaning (ingliz tili bilan birga) davlat tili. Irland tilida Shim. Irlandiya, qisman AQSh va Buyuk Britaniyada 600 mingdan ortiq kishi gaplashadi (1992). Irland tili, asosan, 3 sheva (munster, konnaxt, ulster) va koʻpgina lahjalarga boʻlinadi. I.t. tarixiy jihatdan Z davrga boʻlinadi: qad. (7— 10-asrlar), oʻrta (10— 14-asrlar) va yangi (15-asrdan) davrlar.
Irland tilida lotin, fransuz, ingliz tillarida oʻzlashgan soʻzlar koʻp. Fonetik qurilishi koʻpgina oʻzgarishlarga moyilligi bilan harakterlanadi. I.t. da yumshoq undoshlar bor. Urgʻu, asosan, soʻzning birinchi boʻgʻinigatushadi. Sodda gapning soʻz tartibi qatʼiy va izchil: avval kesim, soʻng ega, undan keyin toʻldiruvchi keladi.
Dastlab ogamik yozuvi (4—7-asrlar) boʻlgan, keyinchalik lotin yozuviga oʻtilgan (7-asr). Koʻpincha qad. yodgorliklari saklanib qolgan. Hoz. irland maktablarida mustaqil fan sifatida oʻqitiladi.
Manbalar
uz.wikipedia.org
Sun'iy intellekt javobi:
Irland tili (irish tili yoki Gaeilge) — Irlandiya Respublikasining rasmiy tillaridan biri bo‘lib, Uelysh va Skot-Gael tillari bilan birga kelti tili guruhiga kiradi. Bu tilda Irlandiya xalqi tomonidan an’anaviy ravishda so‘zlashiladi va u Irlandiya madaniyati, tarixining ajralmas qismidir.
Irland tilining tarixi ming yilliklarni o‘z ichiga oladi. U qadimiy kelti tillaridan biri sifatida qadrlanadi va qadimgi yozma manbalarda, masalan, qadimgi dostonlar va qonunlar to‘plamlarida uchraydi. Hozirda til ko‘pchilik tomonidan keng gapirilmasa-da, uni saqlash va rivojlantirishga davlat tomonidan katta e’tibor beriladi.
Irland tilining xususiyatlari:
- Alifbosi lotin harflaridan iborat, ammo ba’zi harflar talaffuzda o‘ziga xosliklarga ega.
- Grammatikasi murakkab, jinslar, o‘zgaruvchan fe’llar va ko‘plik shakllari mavjud.
- So‘z birikmalari va ifodalari juda boy va rang-barang.
Irland tilining kundalik hayotda qo‘llanilishi qisman cheklangan bo‘lsa-da, maktablarda o‘qitiladi va ayrim joylarda asosiy til sifatida saqlanmoqda. Shamol tozalagan tabiiy manzaralari, tarixiy joylari bilan mashhur Irlandiyada tilni o‘rganish va uni yashatish uchun turli dasturlar mavjud.
Qisqasi, Irland tili Irlandiyaning milliy o‘zligini ifoda etuvchi til bo‘lib, uning davomiyligi va rivoji ko‘plab insonlarning madaniy merosini saqlashga xizmat qiladi.