Ipak gazlama
Ipak , pilla tolasi — ingichka, pishiq, yaltiroq, tovlanib turadigan tola; ipak qurtining ipak ajratuvchi ikkita bezidan chiquvchi suyuqlikdan hosil boʻladigan tabiiy toʻqimachilik xom ashyosi. Ipak - ipak qurti pillasini oʻrab turgan uzunasiga bir-biriga yopishmagan, seritsin (ipak yelimi) bilan qoplangan va yelimlangan ikki toladan iborat. Bu tolada 70—75% fibroin (oqsil modda), 20—25% seritsin, 2—3% turli mineral moddalar, 1 — 1,5% mum va yogʻlar bor. Ipak qurtining turiga qarab, pilla tolasining uzunligi 400—1500 m, ingichkaligini ifodalovchi koʻrsatkich — metrik nomeri (№) 2500—3500 yoki 0,4—0,3 teks boʻladi. Bitta pilladan olinadigan tola juda ingichka boʻlgani sababli sanoatda ishlatilmaydi. Pillakashlik fabrikasida pillani qaynatib, har bir pilladagi tola uchi topib, chuviladi. Tolalarning 5—10 tasi uzunasiga qoʻshib yigirilib, kalava holidagi xom ipak olinadi. Qaynatilgan pillaning hammasidan Ipak chiqmaydi; pilla tolasining 10—15% gʻumbak bilan birga qoladi.
Bu qoldiq pilla chiqindisidir. Ularni ham yigirib Ipak olinadi. Nam Ipak tolasining pishiqligi 10—15% ga kamayadi. Ipak yaxshi elektr izolyatsiya materiali hisoblanadi. Ipak olish uchun katta mehnat sarf boʻladi. Shu sababli Ipak qimmatbaho toʻqimachilik xom ashyosiga kiradi. Ipakdan shoyi toʻqish, pishitilgan ip tayyorlash va texnika, aviatsiya, kosmonavtika, elektrotexnika maqsadlarida foydalaniladi
Bunday gazlamalar tabiiy ipakdan yoki paxta tolasi, yoxud sun’iy kompleks
iplar, yo bo’lmasa hajmdor sintetik kalava ip qo’shilgan tabiiy ipak kalava ipdan
to’qiladi.
Baxmal – tukli o’rilishdagi gazlama. Tuklarning balandligi 5-7mm; grunt
sistemasi paxta tolalaridan yigirilgan kalava ipdan, tukli ipakdan bo’ladi;
To’qimachilik sanoatida bugungi kunga kelib 4000 artikuldan ortiq gazlamalar tayyorlanadi. Bular ichiga ipak tolasidan to’qilgan gazlamalar ham kiradi. Ipakning xususiyatlari va tashqi ko'rinishi xom ashyoning sifatiga, ishlov berish usullariga, iplarni to'qish turiga va xo'jayinning tasavvuriga bog'liq. Quruq, toza ipak matolar qisqarishi mumkin va pasayishi mumkin. Ipak matolar juda yumshoq yoki silliq bo'lib, qog'oz varaqlariga yaxshiroq joylashishi mumkin. Naqsh matoga, shuningdek barcha qatlamlar bir-biriga kesilgan holda biriktiriladi. Ko'pgina ipak matolarni paxta yoki 100% poliester bilan har qanday sifatli ip bilan tikish mumkin.
uz.wikipedia.org
Sun'iy intellekt javobi:
Ipak gazlama haqida uzoqroq ma'lumot beraman.
Ipak gazlama — bu ipak tolalaridan tayyorlangan yupqa va o‘ta nozik matodir. Ipak gazlama, asosan, O‘zbekistondagi an’anaviy tikuvchilik va kiyim-kechak sohasida keng qo‘llaniladi. U o‘zining nafisligi, yanada yengilligi va yorqinligi bilan ajralib turadi.
Ipak gazlamaning tarixi
Ipak gazlama O‘rta Osiyo hududida uzoq yillar davomida ishlab chiqarilib kelmoqda. Bu mato ipakchilik sanoatining rivojlanishi natijasida paydo bo‘ldi. O‘zbekistonning Xorazm, Farg‘ona vodiysi va Buxoro kabi shaharlarida ipak gazlama to‘qish an’analari mavjud. Ushbu hududlarda ipak mahsulotlari, jumladan gazlama, yuqori sifatda ishlab chiqariladi.
Gazlama so‘zi aslida arab tilidan kirib kelgan bo‘lib, u "nozik mato" ma’nosini anglatadi. Ipak gazlama esa ipak tolalaridan tayyorlangan eng nozik va nafis matoni ifodalaydi.
Ipak gazlamaning xususiyatlari
- Yupqaligi va yengilligi: Ipak tolasi juda ingichka bo‘lib, shuning uchun gazlama ham juda yupqa qilib to‘qiladi.
- Shaffofligi: Ba’zi ipak gazlamalar yorug‘likni o‘tkazish xususiyatiga ega, ya’ni ular qisman shaffof bo‘ladi.
- Yorqinligi: Ipak tolasi tabiiy porlash, yorqinlikka ega bo‘lib, gazlama matoga noyob go‘zallik beradi.
- Silliqligi va yumshoqligi: Ipak mato teriga juda yoqimli, silliq va yumshoq ta’sir ko‘rsatadi.
- O‘ziga xos mustahkamligi: Garchi ipak tolasi nozik bo‘lsa-da, u mustahkamlikka ega, albatta, gazlama sifatiga va to‘quv usuliga bog‘liq.
Ipak gazlamaning qo‘llanilishi
Ipak gazlama O‘zbekistonda ko‘plab joylarda foydalaniladi:
- Kiyinish uchun: Ayollar va erkaklarning an’anaviy kiyimlari, ayollar bluzkalari, ko‘ylaklar, sharf va ramzlar uchun ishlatiladi.
- Uy bezagi: Uy-sharoitida bir nechta dekorativ elementlar, parda va yana boshqa to‘qimachilik buyumlariga gazlama ishlatiladi.
- Sovg‘alar: Ipak gazlamadan tayyorlangan buyumlar qimmatbaho sovg‘a sifatida ham beriladi.
Ipak gazlama mahsulotlarini qanday tanlash kerak?
Ipak gazlama sotib olayotganda, quyidagi jihatlarga e’tibor berish lozim:
- Sifat: Ipak tolasi qanchalik nozik va toza ishlangan bo‘lsa, gazlama shunchalik yaxshi bo‘ladi.
- Mustahkamlik: Matoni qo‘lda siqib ko‘rish yoki sinchiklab tekshirish orqali uning mustahkamligini aniqlash mumkin.
- Rang va porlash: Tabiiy ipakka xos yorqinlik va rangning tushishi yo‘qligiga e’tibor bering.
- Narx: Oliy sifatli ipak gazlama odatda qimmatroq bo‘ladi, chunki ipak tolasi qimmat va uning ishlab chiqarish jarayoni murakkab.
Xulosa
Ipak gazlama — O‘zbekistonning boy madaniy merosi va ko‘hna hunarmandchilik mahsulotidir. U nafaqat nafis va yengil kiyimlar uchun, balki bezak va sovg‘a sifatida ham keng qo‘llaniladi. Ipak gazlamaning yaratilishi va ishlatilishi O‘zbekistonning to‘qimachilik sohasida noyob rol o‘ynaydi va juda qadrlanadi.
Agar sizna yanada batafsilroq ma’lumot yoki ipak gazlama bilan bog‘liq maxsus savollar bo‘lsa, bemalol so‘rashingiz mumkin!