Inguŝoj
Ingushlar (ingush tilida atalishi — galgay) — Rossiya Federatsiyasidagi xalq. Ingushiya Respublikasining asosiy aholisi (215 mʼing kishidan ortiq, 1990-yillar oʻrtalari). Checheniston, Shimoliy Osetiyadaham yashaydilar. Umumiy soni 237 ming kishi. Ingush tilipl gaplashadilar. Dindorlari islomning sunna mazha-bida. Yevropeoid irqiga mansub. Ingushlar qoʻychilik, gʻallakorlik, bogʻdorchilik, dehqonchilik bilan shugʻullanadilar, neft korxonalarida ishlaydilar.
Aholisi
Umumiy soni — 750 ming kishi. Antropologik tarafidan ingushlar evropoid irqining balkan — kavkaz toifasiga kiradi. Nax-Dogʻiston tillari guruhiga kiradigan ingush tilida gaplashadilar. Islom dinining sunnat tarmogʻiga mansub xalq.
Tarixi
Qadimda ingushlar alohida-alohida urugʻ qabila boʻlib, togʻli dashtlarda yashashgan. Djerax, oreppin (kistin), galgay, sorin va meskal degan hamjamiyatlar nomlari tarixdan ayon. Ingushlarning togʻli joylardan tekisliklarga koʻchishi 16 — 17 asrlardan boshlab, ayniqsa 19 asrning 30 — 60-yillari jadallashdi. 1924-yili Rossiya tarkibida Ingʻush muhtor respublikasi tashkil topdi. 1934-yili ingushlarni oʻzlariga tili va madaniyati tarafidan tugʻish chechenlar bilan biriktirib, Chechen-Ingʻush muhtor respublikasi tashkil topdi. 1944-yili chechen va ingʻush xalqlarining konstitutsiyaviy huquqi buzulib, Qozog'istonga er berildi. Faqat 1957-yiligina muhtor respublika qaytadan tashkil topib, chechender bilan ingushlar oʻz vatadiga qaytarildi. Hozirgi Ingushetiya — Rossiya tarkibidagi muhtor respublika.
Xoʻjaligi
Ingushlarning asosiy kasblari — dehqonchilik, chorvachilik (togʻli hududlarda). Uzum, bogʻbonchilik kasbi ham bor. Boshoqli oʻsimliklar, makkajoʻxori, koʻkatlar etishtiriladi. Mollardan qoʻy, sigir, buyvol, yilqi asiraydi.
Ingushlarning milliy kiyimi chechen, osetin xalqlarining kiyimiga oʻxshaydi. Erkaklari boshiga cherkes kiyadi. Ayollari keng etakli uzun koʻylak kiyib, boshlariga roʻmol o'raydi. Milliy taomlari — undan tayyorlanadi, goʻsht bilan sut, koʻkatlar bilan bir qatorda.
Til va dini
Miloddan avvalgi І asrlarda qadimgi grek geografi Strabon oʻz ijodida shimoliy kavkazlik „gargaraylar“ degan xalqni koʻrsatadi. Bu ingushlarning oʻz tilidagi nomlashi „galgai“ soʻziga oʻxshash boʻlganligi uchun olimlar atalgan xalqning tarixi shu davrdan boshlanadi deb oʻz fikrlarini aytayaptilar. Islomgacha ingushlar masihiylik diniga mansub boʻldi. Ayrim manbalarda masihiylik dini ingʻush diyoriga X-asrlarda kelgan deb koʻrsatilgan. XҮІ asrda hududga Checheniston va Dog'iston orqali Islom dini keng avj ola boshladi. Shunday boʻlsa ham, XІX asrlardagina Islom dini rasmiy din deb eʼlon qilinib, ingushlarning asosiy dini boʻlib qabul qilindi. Ingʻush xalqi ogʻzaki adabiyotida, epos yirlarga boy. Jumladan, musiqa va raqs ham oʻta yuqori darajada rivojlangan.
Manbalar
uz.wikipedia.org
Sun'iy intellekt javobi:
Inguŝlar (Inguŝ: ГIалгIай, Ghalghai) — Shimoliy Kavkazda yashovchi etnik guruh bo‘lib, asosan Rossiyaning Inguşetiyada istiqomat qiladi. Ular qavm etnik guruhlaridan biri bo‘lib, ingluztilda "Ingush" deb tanilgan. Inguşlar asosan o‘zlarining Inguşetiya Respublikasida yashashadi, bu Rossiya Federatsiyasining shimoliy qismida joylashgan.
Tarix va madaniyat
Inguşlarning tarixi ming yillar davomida qattiq tog‘lik hududlarida, Shimoliy Kavkazda shakllangan. Ularning madaniyati va an’analari ko‘p jihatdan qo‘shni chechenlar va boshqa kavkaz xalqlari bilan o‘xshashliklarga ega. An’anaviy ravishda, inguşlar qabilaviy tuzilmalarga ega bo‘lgan va qattiq oat imkoniyatlari orqali o‘z jamoalarini tartibga solgan.
Til
Inguš tili kavkaz tillari oilasining Nax-Daġestanski tarmoqlaridan biri bo‘lib, u Chechen tiliga juda yaqin. Bu ikkala til ko‘p jihatdan o‘zaro tushunarli hisoblanadi. Inguş tili asosiy nutq tili sifatida ishlatiladi, ammo rus tili ham keng tarqalgan, ayniqsa davlat va ta’lim sohasida.
Din
Inguşlar asosan sunniy islomga e’tiqod qiladilar, va ularning madaniyatida islom an’anaviy ahamiyatga ega. Islom dini, ayniqsa, ularning kundalik hayoti va ijtimoiy urf-odatlarida muhim o‘rin tutadi.
Geografiya
Inguşlar asosan Inguşetiya respublikasida istiqomat qiladilar. Bu hudud Kavkazning markaziy qismida joylashgan bo‘lib, tog‘lik va qalin o‘rmonli hududlardan iborat. Hududning tog‘lik tabiati turli qabilalar va jamoalar orasida qattiq ijtimoiy aloqalarni rivojlantirishga yordam beradi.
Ijtimoiy tuzilma
An’anaviy inguş jamiyati qabilaviy asosga ega bo‘lib, har bir qabila o‘zining hukmdori yoki oqsoqollari bo‘lgan. Bu tuzilma urf-odatlar va qonunlarni himoya qilishda muhim rol o‘ynagan.
Bugungi holat
Bugungi kunda inguşlar o‘z madaniyatini saqlab qolish bilan birga, zamonaviy Rossiya Federatsiyasining bir qismi sifatida rivojlanmoqda. Inguşetiyada o‘zining madaniy va ma’naviy qadriyatlarini saqlash uchun turli tashkilotlar faoliyat ko‘rsatmoqda. Shuningdek, ta’lim, iqtisodiyot va siyosat sohalarida ham faol ishtirok etmoqda.
Agar sizga inguşlar haqida aniqroq yoki boshqa ma’lumotlar kerak bo‘lsa, xursand bo‘lib yordam beraman!