Agar siz hovuz suvining bir tomchisini mikroskopda kuzatishda davom etsangiz, cho’ziq shakldagi, bir uchi qayrilgan, ikkinchi uchi kambarroq, tuflichaga o’xshab ketadigan zarraday Vujudni ko’rasiz. Ishonish qiyin, ammo bu vujud hayvon sifatida tasniflanadi, chunki u boshqa hayvonlar kabi o’ziga ovqat topib yeydi, mikroskopda ko’rinadigan o’simlik va boshqa organizmlar (o’simliklar, bilamizki, o’z-o’ziga ovqat hozirlaydi) ni iste’mol qilish ilinjida harakatlanadi. Infuzoriya-tufelkaning tanasi to’la nozik, biz kiprikcha deb ataydigan qivchin bilan qoplangan. Bu tuklar minglab eshkaklardek bir xil harakatlanib, tanani oldinga yo ortga yoki aylanib olishga majbur etadi. Infuzoriya bakteriyalar, jumladan, achitqi zamburug’lar va boshqa bir hujayrali sodda organizmlar — mayda, hayvonsimon mikroblar bilan oziqlangan holda chuchuk suvlarda yashaydi. Uning o’z kiprikchalari harakatini boshqara olishi ehtimoldan yiroq emas, chunki u ovqat ortidan quvib yetishi yoki xavfdan qutulib qolishi uchun yo’nalishini tez o’zgartira oladi. Boshqa tirik organizmlar kabi infuzoriya-tufelkalar ko’payish xususiyatiga ega. Voyaga yetgan payti ular ikkiga ajralib ketadi va ikkita yangi mustaqil organizmga aylanadi. Infuzoriyalar, shuningdek, tanasining ma’lum bir qismini boshqa infuzoriya bilan almashtirib ham ko’payishi mumkin. Infuzoriyalarning diqqatga sazovor tomoni shundaki, ular inson va boshqa yirik hayvonlar bajaradigan funksiyalarni yakkayu yolg’iz hujayrasida amalga oshiradilar, ayni vaqtda ana shu funksiyalarni inson tanasida, maxsus vazifalarni bajarish uchun ma’lum a’zoda yig’ilgan millionlab hujayralar bajaradi. Funksiyalarning aniq ixtisoslashuvi bir hujayrali infuzoriya-tufelkalarda ham mavjud. Hujayra ichida ikkita, biri ikkinchisidan kattaroq bo’lgan sharsimon massa bor. Bu barcha tirik organizm hujayrasining mag’zi bo’lgan yadrodir. Kichik yadro ko’payish funksiyasini bajaradi. Kattasi esa boshqa funksiyalarni ado etadi. Infuzoriya-tufelka inson tomonidan kashf etilgan va o’rganilgan yuz minglab mikroorganizmlarning biridir. (Mikroorganizmlar shu qadar kichkinaki, ularni kuchli zarrabin va mikroskopsiz tadqiq etib bo’lmaydi). Yerdagi ilk hayvonlar nimasi bilandir mikroskopda ko’rinadigan mana shunday hayvonlarga o’xshagan bo’lsa ajab emas.
Manba
Mo’jiza kitobning 1-jildi
Sun'iy intellekt javobi:
Infuzoriya-tufelka (lat. Paramecium) — bu yakkahujayrali suvda yashovchi mikroskopik hayvonlardandir va infuzoriyalar guruhiga kiradi. U juda oddiy va oson ko‘rinadigan mikroorganizmdir, lekin uning ichki tuzilishi va hayotiy faoliyati juda murakkab va ilmiy jihatdan qiziqarli hisoblanadi.
Tufelmaning asosiy xususiyatlari:
Tana tuzilishi: Infuzoriya-tufelkaning tanasi uzunligi taxminan 0,1–0,3 mm bo‘lib, u teshikchasimon (tufelka shaklida) bo‘lib, unga shunday nom berilgan. Tanasi yupqa, elastik, jingalakli shilliq qobiq bilan qoplangan.
Teri va harakat: Tananing butun yuzasi mikroskopik qoshlar (kinetsiliylar) bilan qoplangan bo‘lib, ular tufelkaning suvda suzishiga yordam beradi. Qoshlar doimiy ravishda tebranish bilan harakatlanadi.
Ovqat hazm qilish: Paramecium suvda yashovchi kichik organizmlarni, asosan bakteri va boshqa mikroskopik zarar qiluvchi organizmlarni oziq qilib oladi. Ovqat teshigi orqali oziq moddalar qabul qilinadi va oziq hazm qilish vakuolalarida parchalanganidan keyin tanaga so‘riladi.
Ichki organellalar: Infuzoriya-tufelkada ikkita yadro mavjud: katta yadro (makronyukleus) va kichik yadro (mikronyukleus). Katta yadro hujayraning kundalik faoliyati va metabolizmini boshqaradi, kichik yadro esa irsiy ma'lumotlarni uzatishda ishtirok etadi.
Ko‘payish: Parameciumlar jinsiy va jinsiy bo‘lmagan yo‘llar bilan ko‘payadi. Jinsiy ko‘payishda ikkita tufelka birlashib, genetik material almashadi, bu jarayon konjugatsiya deb ataladi.
Muvozanat va atrof-muhitga moslashish: Infuzoriya-tufelka juda harakatlanuvchi va suvning turli sharoitlarida hayot kechira oladi. Ularning organizmi ekologik muhitdagi o‘zgarishlarga sezgirdir.
Muhimligi:
Infuzoriya-tufelka mikroskopik biologiya sohasida model organizm sifatida keng qo‘llaniladi. U hayot jarayonlarini o‘rganishda, shu jumladan hujayra ichidagi jarayonlar, ovoqatlanish, ko‘payish va signal olish funksiyalarini o‘rganishda muhim rol o‘ynaydi. Bundan tashqari, u suv ekotizimidagi mikroorganizmlarning oziq zanjiridagi o‘rni bilan ham ekologik ahamiyatga ega.
Qisqacha aytganda, infuzoriya-tufelka — suvda yashovchi mikroskopik yakkahujayrali hayvon bo‘lib, biologik tadqiqotlarda va ekologiyada katta o‘ringa ega organizmdir.
Loyiha rivoji uchun hayriya qiling: 9860 3501 4465 8134. @Shaka_rj Maqsad sun'iy intellekt javoblarini ko'paytirish