Immunitet (huquq)

Diplomatik immunitet - chet el diplomatik vakillariga, maxsus missiyalarga, davlatlarning xalqaro x,ukumatlararo tashkilotlardagi vakilliklariga, ularning rahbarlari va xodimlariga beriladigan huquq va imtiyozlar majmui. D.i. chet el dip-lomatlari (elchi, elchixona kotiblari, attashe va b.) va ular egallagan binolarning daxlsizligi, mahalliy sud tomonidan sud qilinmasligi, oʻz hukumati bilan yashirin aloqa qilish huquqi va h.k.dan iborat. Diplomatik vakilni maʼmuriy va sud yoʻli bilan qamashga, uning shu mamlakat fuqarolari yoki ajnabiylar tomonidan haqoratlanishiga yoʻl qoʻyilmaydi. Vakolatxona binosi, undagi ashyolar, vakillarning turar joyi, mulki daxlsiz boʻlib, ular joylashgan binolar davlat muhofazasiga olinadi. Diplomat sud immuniteti huquqiga ham ega. Diplomatik vakillar gʻayriqonuniy xatti-harakati uchun javobgarlikka tortilmasdan, balki xalqaro diplomatik tartib asosida uni vakil etib yuborgan davlat tomonidan chaqirib olinadi. Shuningdek, ular soliklardan ozod qilinadi, bojxona imtiyozlariga ega. D.i.ga ega shaxslar oʻzlari yashab turgan davlat qonunlarini hur-mat qilishga majbur, bu qonunlarni buzgan holda nomaqbul shaxs deb eʼlon qilinishi mumkin. Diplomatik munosabatlar xaqidagi 1961-yil Vena konvensiyasi, Konsullik munosabatlari haqidagi 1963-yil Vena konvensiyasi, BMT Bosh Assambleyasining Xalqaro himoyadan foydalanuvchi shaxslarga, jumladan diplomatik agentlarga qarshi qaratilgan jinoyatlar oldini olish va ular uchun jazolash toʻgʻrisidagi 1973-yil konvensiyasi va b. hujjatlarda D.i. tartib-qoidalari belgilangan.

Adabiyot

uz.wikipedia.org

Sun'iy intellekt javobi:

Immunitet huquqi — bu huquqshunoslik sohasida ishlatiladigan atama bo‘lib, davlat organlari yoki ayrim subektlarning qonuniy faoliyatini amalga oshirishda ularni ma'lum darajada javobgarlikdan ozod qilishini anglatadi. Immunitet huquqi davlat va uning mansabdor shaxslarini, shuningdek, xalqaro munosabatlarda davlatlarning vakolatli shaxslarini tegishli qonunlar asosida himoya qiladi.

Immunitet huquqining asosiy turlari:

Diplomatik immunitet: Diplomatik vakillarning faoliyati ularning boradigan davlatining qonunlari yoki sud jarayonlaridan muhofaza qilinishi. Bu immunitet Xalqaro Huquq normalari, xususan, 1961-yilgi Vena diplomatik munosabatlar to‘g‘risidagi konventsiyaga asoslanadi. Diplomatik vakillar shaxsiy va ish faoliyati bilan bog‘liq sud va ma'muriy javobgarlikdan himoyalanadi.
Fuqarolik immuniteti: Davlat organlari va ularning vakillarining fuqarolik va jinoyat javobgarligidan ozod qilinishi ma’lum sharoitlarda sodir bo‘ladi. Masalan, davlat rahbarlari yoki parlament a’zolari o‘z vakolatlari doirasida qabul qilgan qarorlari uchun sudga tortilmaydi.
Sud immuniteti: Sud organlari va sudyalar ham o‘z xizmat vazifalarini bajarishda mustaqil va sud jarayonlari doirasida muhofaza qilinadi. Bu sudyalarning fuqarolik va jinoyat javobgarligidan qisman yoki to‘liq ozod etilishiga olib keladi.
Xalqaro immunitet: Davlatlarning suverenitetiga bog‘liq holda, xalqaro munosabatlarda davlat vakillari va tashkilotlariga nisbatan jismoniy va moliyaviy huquqiy ta’sirlardan himoyalanish imkonini beruvchi immunitetni anglatadi. Misol uchun, BMT yoki xalqaro tashkilotlarning vakolatli shaxslari o‘z vakolatlari doirasidagi faoliyatda himoyalangan hisoblanadi.

Immunitet huquqining asosiy mazmuni:

Javobgarlikdan ozodlik: Immunitetga ega bo‘lgan shaxs yoki subyekt tegishli qonunchilik asosida sud yoki boshqa organlar tomonidan qattiq javobgarlikka tortilmaydi.
Faoliyatni erkin amalga oshirish: Immunitet huquqi davlat organlari va ularning vakillariga o‘z vazifalarini qonuniy ravishda erkin bajarishga imkon yaratadi.
Uzoq muddatli himoya: Immunitet ko‘pincha haqiqiy xizmat vazifasi yoki diplomatik vakolat davomida amal qiladi, undan tashqari holatlarda cheklanishi mumkin.

Immunitetning chegaralari:

Immunitet huquqi absolyut emas, ya’ni unga ba’zan cheklovlar va istisnolar mavjud. Masalan, odam huquqlari buzilish holatlarida yoki jinoyatlarni yashirish maqsadida immunitetdan suiiste’mol qilinadi deb hisoblangan vaziyatlarda immunitet olib tashlanishi yoki cheklanishi mumkin.

Xulosa qilib aytganda, immunitet huquqi davlatlar va ularning vakillarining qonuniy faoliyatini himoya qilish, shu bilan birga, xalqaro hamkorlikni osonlashtirish uchun muhim institut hisoblanadi. Shu bilan birga, uning qo‘llanilishi adolat va qonun ustuvorligini buzmasligi zarur.