Iloq konlari
Iloq konlari - Jan. Chatqol va Qoramozor togʻlarida joylashgan qad. konlar. Jez davridan maʼlum boʻlgan. Oltin, feruza, kumush, mis, qoʻrgʻo-shin, qalay, turli rangli javohirlar, boʻyoq hamda chinni tayyorlashda ishla-tiladigan gil qazib chiqarilgan. I.k. nodir metallari, ayniqsa, yuqori sifatli kumush bilan shuxrat qozongan. Mil. av. 1ming yillikning 2-yarmida mil. 10-asrlargacha mashhur boʻlgan. Sharq geo-graflari I.k.ni Afgʻonistondagi eng mashhur "Yangi Panjshir" kon nomi bilan ataganlar. Shuningdek, ular bu yerda Koʻhisim (Kumush togʻ) koni ham borligini qayd etishgan. I.k.dan oltin qazib chiqarish ikkinchi oʻrnida turgan. Arxeologik va geologik tadqiqotlarga koʻra, Beruniy ham I.k.ni "Feruza koni" deb tilga olgan. I.k.da 2,5 mln. m3dan ortiq boʻlgan qazish ishlari oʻtkazilgan, shundan 50% kumush, 25% oltin olish uchun qazilgan. I.k,larining oltin konlari — Qizilolma, Qoʻshbuloq, Oqturpoq, Sartabutkon, Feruza konlari — Oʻngurlikon, Oqturpoq, Feruzakon, kumush va noyob metall ruda konlari — Konimansur, Qoratoshqoʻton, Konsoy va b. boʻlgan. 11-asrdan boshlab I.k.da ruda qazish ishlari susayadi. Moʻgʻullar istilosi davrida kon ishlari deyarli toʻxtagan.
Amir Temur davrida I.k.ni ishga tushirishda birmuncha jonlanish yuz bergan, ammo keyinchalik kon ishlari yana toʻxtab qolgan. 1920-y.lardan ke-yingina qad. I.k. oʻrnida Chatqol — Qu-rama sanoat rni vujudga keldi.
Manbalar
uz.wikipedia.org
Sun'iy intellekt javobi:
Iloq konlari — geologik jihatdan qadimgi davrlarga oid bo‘lib, asosan tuproq ostida yoki tog‘ jinslari ichida joylashgan foydali qazilmalar konlari hisoblanadi. Bu konlarda qiymatli minerallar yoki metalllar, masalan, temir, mis, oltin, ko‘mir, oltin, kumush kabi tabiiy resurslar mavjud bo‘lib, ularni qazib olish sanoat va iqtisodiyot uchun katta ahamiyatga ega.
Iloq konlarining shakllanishi asosan geologik jarayonlar — vulqonizm, magmatik va metamorfik jarayonlar natijasida yuzaga keladi. Bu mineral omborlari yer qobig‘ining turli qatlamlarida to‘planib, o‘ziga xos konlar majmuasini tashkil qiladi.
Asosan iloq konlari quyidagi turlarga bo‘linadi:
- Metall konlari — oltin, mis, rux, temir kabi metallarni o‘z ichiga oladi.
- Nemetall konlari — ko‘mir, tuz, fosfat kabi metall bo‘lmagan resurslar.
- Yarimmetall konlari — misol uchun, marganets, molibden kabi elementlarni o‘z ichiga oladi.
Iloq konlarini o‘rganish uchun geologlar ko‘plab usullardan foydalanadilar, jumladan seysmologik tadqiqotlar, geofizik usullar, laboratoriya analizlari va yer yuzasidan namunalar olish. Bu tadqiqotlar konlarning hajmi, tarkibi va sifatini aniqlashda yordam beradi.
O‘zbekiston hududida ham iloq konlari ko‘p joylashgan. Masalan, Zarafshon koni oltin manbai sifatida mashhur, Angren va Olmali konlari esa ko‘mir qazib olish uchun muhimdir. Ushbu konlarning rivojlanishi mamlakat iqtisodiyotiga sezilarli ta’sir ko‘rsatadi va yangi texnologiyalar yordamida qazib olish samaradorligi oshirilmoqda.
Xulosa qilib aytganda, iloq konlari tabiiy boylik bo‘lib, ularni oqilona foydalanish va muhofaza qilish iqtisodiy taraqqiyot va atrof-muhitni muhofaza qilishda muhim ahamiyatga ega.