Ilam (Eron)
Ilam (forscha: ایلامⓘ;
Īlām sifatida romanizatsiya qilingan) — Eronning Ilam viloyatidagi shahar va uning markazi. 2011-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, uning aholisi 213,579 kishi, 52,474 oila edi. Kabir Kuh togʻ tizmasi shahardan sharqda joylashgan. Gʻarbdan Iroq bilan chegaradosh.
Tili
Shaharda janubiy kurd tilida gaplashadigan kurdlar yashaydi.
Tillar tarkibi:
Arxitekturasi
Eronning boshqa koʻplab mintaqalari singari Ilomdagi meʼmorchilik anʼanaviy va zamonaviy davrlarni oʻz ichiga oladi. Hududda aholining koʻpayib borishi va rivojlanish meʼmorchilikning anʼanaviy uslubdan zamonaviy uslubga oʻtishiga yordam berdi.
Gubernator qal’asi, Falahati saroyi va Mirgʻulom qal’asi Ilamda saqlanib qolgan anʼanaviy binolarga misoldir. Hovlili uy anʼanaviy uslub binolarining asosiy turi hisoblanadi. Ushbu turdagi binolar iqlim va madaniy sabablarga koʻra butun Eronda asosiy qurilish turi sifatida qabul qilingan. Bu kabi binolar, asosan, gʻishtdan qurilgan. Eron anʼanaviy binolari uchun koʻrsatilgan passiv issiqlik texnikasi odatda bu binolarda qoʻllaniladi.
Ilam Gubernator qal’asi hovli tipida qurilgan. Yozda haroratni pasaytirish yashil landshaft, baland daraxtlar va hovuz yordamida amalga oshirilgan. Ilamning Mirgʻulom qal’asi klassik Eron hovlisiga misol boʻla oladi. Ilgari Ilamdagi anʼanaviy binolarda tekis tomlardan foydalanilgan. Buni Falahati saroyi tomida ham koʻrishimiz mumkin.
Iqlimi
Ilam Eronning sovuq togʻli mintaqasi dengiz sadhidan 1,319 metr (4,330 ft) yuqori. U Eron gʻarbida 33° 38´ shimoliy kenglikda va 46° 26´ sharqiy uzunlikda joylashgan. Bu shahar togʻlar bilan oʻralgan boʻlsa-da, uning iqlimiga gʻarb va janubdagi choʻllar iqlimining ham taʼsiri bor. Mintaqada yillik ob-havo oʻzgaruvchan. Qishda kuchli yomgʻir yoki qor, yozda esa chang, issiq, quruq ob-havo boʻlishi mintaqa uchun odatiy holdir.
Ilam iqlimi Köppen iqlim tasnifi ostida kontinental taʼsirga ega Oʻrta yer dengizi iqlimi (Csa) sifatida tasniflanadi.
Taʼlim
Ilamda quyidagi universitetlar mavjud:
Manbalar
uz.wikipedia.org
Sun'iy intellekt javobi:
Ilam – qadimiy Eronning shimoliy-g‘arbiy qismida joylashgan tarixiy mintaqa bo‘lib, hozirgi kunda Eron Islom Respublikasining G‘arbiy Afg‘oniston va qo‘shni hududlarini o‘z ichiga olgan hududdir. Ilam so‘zi Eron tilida "yuk ko‘taruvchi" yoki "tarqatuvchi" degan ma'noni bildiradi, ammo asosan geografik mintaqani ifodalaydi.
Ilamning tarixi qadim davrlarga borib taqaladi. Bu hudud qadimiy va o‘rta asrlarda ko‘plab sarkardalar va imperiyalar, jumladan, Midiya, Eronning qadimgi imperiyalari va keyinchalik Islom davrida ham tarixiy jihatdan muhim rol o‘ynagan. Ilam hududi turli xalqlarning madaniyati va an’analarining chorrahasi hisoblanadi. Asosan kurdlar, lurlar va boshqalar bu mintaqada yashagan.
Ilamda tabiiy go‘zalliklar ko‘p, uning tog‘li mintaqalari va o‘rmonlari diqqatga sazovor. Qishloq xo‘jaligi va chorvachilik bu yerda keng rivojlangan, chunki yer zaxiralari va iqlim sharoitlari shu sohalar uchun qulaydir. Shuningdek, Ilamda neft va tabiiy gaz zahiralari ham bor, bu Eron iqtisodiyotida muhim o‘rin tutadi.
Tarixiy va madaniy jihatdan esa Ilamning o‘ziga xos san’at va hunarmandchiligi mavjud. Ayniqsa, to‘qimachilik, zargarlik san’ati va an’anaviy musiqa bu yerda o‘ziga xos rivojlangan. Hududdagi tarixiy obidalar, qoldiqlar va qadimiy shaharlar arxeologik tadqiqotlar uchun qiziqarli.
Bugungi kunda Ilam viloyati Eronning muhim sanoat va qishloq xo‘jaligi markazlaridan biri bo‘lib, uning aholisi ko‘pchilikni tashkil etuvchi kurd va lurlar etnik guruhlariga mansub. Ilam o‘zining mehmondo‘stligi va boy madaniyati bilan ham mashhurdir.
Umuman olganda, Ilam Eronning tarixiy va madaniy merosiga boy bo‘lgan, tabiiy resurslarga boy va strategik jihatdan ahamiyatli hududdir.