Hujayra Markazi

Hujayra markazi , sentriol (lotincha: sepspit, yun. kepGgop — oʻrta nuqta, markaz) — hayvonlar va ayrim oʻsimliklar hujayrasi organoidi. asosiy vazifasi boʻlinayotgan hujayra qutblarini belgilash. Hujayra markazi silinr shaklidagi 2 ta kichik boʻlakchadan tashkil topgan; biri ikkinchisiga nis-batan toʻgʻri burchak hosil qilib joylashadi. Hujayra markazi har biri 3 ta mikronay-chadan iborat 9 ta bogʻlamni oʻz ichiga oladi. Hujayra markazi — sitoplazmaning oʻzidan-oʻzi koʻpayadigan organoidi. Koʻpayishi oqsil kichik boʻlakchalarining oʻzi-oʻzini yigʻish jarayoni orqali amalga oshadi. Hujayra markazi hujayraning boʻlinishida muhim ahamiyatga ega. Undan boʻlinish duklari oʻsa boshlaydi.

Organizmning rivojlanish jarayonida Hujayra markazining joylashishi va shakli oʻzgarib turadi. Hujayraning boʻlinishi tamom boʻlgach hosil boʻlgan har bir yangi hujayra bir juftdan Hujayra markaziga ega boʻladi. Hujayra markazining notoʻgʻri boʻlinishi patologik holatga sabab boʻladi. Hujayra markazi gulli oʻsimliklarda boʻlmaydi.

uz.wikipedia.org

Sun'iy intellekt javobi:

Hujayra markazi (yoki hujayra yadrosi) — bu har bir hujayraning asosiy organellalaridan biri bo‘lib, uning asosiy vazifasi genetik materialni, ya’ni DNKni saqlash va boshqarishdir. Hujayra markazi hujayraning faoliyatini tartibga soluvchi markaz hisoblanadi. Inson, hayvon, o‘simlik va boshqa ko‘p hujayrali organizmlarning deyarli barcha hujayralarida markaz mavjud bo‘ladi, ammo ayrim hujayralar (masalan, qizil qon hujayralari)da markaz yo‘q bo‘lishi mumkin.

Tuzilishi

Hujayra markazi oval yoki dumaloq shaklda bo‘lib, hujayra sitoplazmasida joylashgan. Uning tuzilishi quyidagi asosiy qismlardan iborat:

Yadro membranasi — ikki qatlamli membrana bo‘lib, u markazni sitoplazmadan ajratib turadi. Bu membrana bir qator kichik teshiklardan iborat bo‘lib, ular orqa tuklarning o'tishini ta'minlaydi; bularga nuklear poralar deyiladi.
Nukleoplasma (yadro suyuqligi) — jelga o‘xshash suyuqlik bo‘lib, unda DNK va boshqa molekulalar erigan holatda bo‘ladi.
Xromatin — DNK va unga bog‘langan oqsillarning murakkab tuzilmasi. Xromatin ikki holatda bo‘ladi:
- Euxromatin — faol DNK, ya’ni genlar faolligi yuqori bo‘lgan soha.
- Geteroxromatin — faolligi past yoki faollashtirilmagan DNK.
Yadrolik (nukleolus) — hujayra markazining ichida joylashgan kichik tuzilma bo‘lib, u ribosomlarning kichik subunitalarini sintez qiladi.

Vazifalari

Genetik axborotni saqlash va uzatish: Hujayra markazi DNKni o‘zida saqlaydi va uni yangi hujayralarga bo‘linish jarayonida uzatadi.
Irsiy jarayonlarni boshqarish: DNK nimadir odatda gen nomi bilan ataladigan kodlarni o‘z ichiga oladi, ular oqsillar sintezi uchun zarur bo‘lgan ma’lumotlarni beradi.
RNK sintezi: Nukleolus tarkibida ribosomal RNK sintez qilinadi, bu RNK keyinchalik sitoplazmada ribosoma aylanadi.
Hujayraning rivojlanishi va ko‘payishini nazorat qilish.

Hujayra markazining ahamiyati

Markazning to‘g‘ri funksiyasi hayot uchun juda muhimdir, chunki u hujayra faoliyatini boshqaradi. Agar markazda genetik nosozliklar yoki o‘zgartirishlar yuzaga kelsa, bu kasalliklarga, jumladan saraton va irsiy kasalliklarga olib kelishi mumkin.

Umuman olganda, hujayra markazi hujayraning “kompyuteri” yoki “boshqaruv markazi” hisoblanadi, u organizmning normal faoliyatini ta’minlash, hujayra bo‘linish va rivojlanishini nazorat qilish uchun zarurdir.