His-tuygʻu
Hissiyot — shaxsning voqelikdagi narsa va hodisalarga, kishilarga hamda o'z-o'ziga bo'lgan munosabatlardan kelib chiqadigan kechinmalari. Shaxs tirik mavjudot boʻlishi bilan birga jamiyat aʼzosi hamdir, shuningdek, yakka inson sifatida tevarak-atrofdagi narsa va hodisalarga munosabatini xolisona aks ettiradi. Inson munosabatlari uning miyasida his-tuygʻular, emotsional holatlar, yuksak ichki kechinmalar tarzida aks etishi hissiyotni yuzaga keltiradi. Hissiyot tushunchasi kundalik turmushda va ilmiy manbalarda har xil maʼnolarda qoʻllanadi. Kundalik turmushda hissiyot tushunchasi oʻrniga sezgilar, anglan-magan mayllar, xohishlar, tilaklar, talablar, maqsadlar atamalaridan foydalaniladi. Ilmiy manbalarda esa, shaxsning ehtiyojini qondiruvchi va unga monelik qiluvchi narsalarga, kishilarga nisbatan oʻz munosabatini miyasida aks ettirish maʼnosida qoʻllanadi. Hissiyot bilan emotsiya bir xil maʼnoda ishlatilish holatlari ham uchrab turadi. Kishi tana aʼzolarida ranglarning oʻzgarishi, lablarning titrashi, kulgi, yigʻi, gʻamginlik, ikkilanish va boshqa emotsiya ifodasi hisoblanib, vatanparvarlik, javobgarlik, masʼuliyat. vijdon, sevgi kabi yuksak xislatlarni emotsiya tarkibiga kiritish gʻayritabiiy hodi-sa hisoblanar edi. Ushbu hissiy kechinmalar oʻzining mohiyati, kuch-quvvati, davomiyligi, taʼsirchanligi, yoʻnalganligi bilan bir-biridan keskin farq qiladi. Shu bois ularning muhim farqi shundaki, birinchisi (hissiyot) ijtimoiy, ikkinchisi (emotsiya) xususiy ahamiyat kasb etadi. Shaxsning faoliyati, xulq-atvori, muo-malasi hamda jamiyat uchun ahamiyatli hisoblangan narsa va hodisalarni aks ettiruvchi munosabati hissiyotda mujassamlashadi. Emotsiya faqat insonlarga emas, mavjudotlarga ham taalluqli ruhiy holatdir. Hissiyot ijtimoiy muhitdagi kishilar tomonidan oʻzlashtirilgan gʻoyalar, meʼyorlar, qonunqoidalar, nizomlar, qadriyatlarni aks ettiruvchi anglanilgan his-tuygʻular, murakkab kechinmalarning vujudga kelishi jarayonidir. Hissiyotda yuk-sak histuygʻular ongli harakatlarni bajarishning mazmuni bilan uygʻunlashgan shaxs holatining murakkab tarkibida kechadi. Mas, mehnatdan lazzatlanish hislari, axloqiy, aqliy, nafosat tuygʻulari hissiyotning oʻzagi boʻlib hisoblanadi. Jonivorlar esa bunday imkoniyatlarga ega emas. Hissiyotning fiziologik asosi bosh miya katta yarim sharlari poʻstida va poʻstloq osti qismida yuzaga keladigan nerv jarayonlaridir.Hissiyot tuyğular ham hisoblanadi.
Manbalar
uz.wikipedia.org
Sun'iy intellekt javobi:
His-tuygʻu — insonning ichki dunyosida yuzaga keladigan sezgi, tuygʻu va ruhiy holatlar majmuasi. Bu tushuncha insonning tashqi olam bilan o‘zaro aloqasida paydo bo‘lgan hissiy reaksiyalarini ifodalaydi. His-tuyg‘ular ko‘pincha ong osti jarayonlari bilan bog‘liq bo‘lib, odamning kayfiyati, xulq-atvori, qaror qabul qilishida muhim rol o‘ynaydi.
His-tuyg‘ular turlicha bo‘lib, ularga quvonch, g‘azab, qayg‘u, qo‘rquv, hayajon, muhabbat, nafrat kabi ruhiy holatlar kiradi. Ular insonning hayotiy tajribasidan kelib chiqib shakllanadi va ko‘pincha uning o‘ziga xos shaxsiyati, madaniyati, tarbiyasi bilan chambarchas bog‘liq.
His-tuyg‘ular insonning ijtimoiy munosabatlarini boshqaradi, boshqalar bilan muloqotda yuzaga keladigan vaziyatlarga moslashishni osonlashtiradi. Shu bilan birga, ular san’at, adabiyot va madaniyatning ko‘plab sohalarida muhim ilhom manbai hisoblanadi.
Psixologiyada his-tuyg‘ularni o‘rganish insonning ruhiy holatini yaxshiroq tushunish, stress va turli psixologik muammolarni aniqlash va hal qilish uchun asos yaratadi. Shuningdek, his-tuyg‘ularni ifodalash va boshqarish ko‘nikmalari insonning shaxsiy va ijtimoiy hayotida muvaffaqiyatga erishishda muhim ahamiyatga ega.