Hindixitoy yoʻlbarsi
Hindixitoy yoʻlbarsi – yoʻlbarslarning Panthera tigris tigris kenja turi populyatsiyasi boʻlib, Kambodja, Laos, Malayziya, Birma, Tailand va Vyetnamda yashaydi. Ilgari irland tabiatshunosi James Corbet (1875–1955) sharafiga P. t. corbetti deb nomlangan.
Tashqi koʻrinishi
Hindixitoy yoʻlbarsi Bengal va Amur populyatsiyalaridan kam sonlidir. Erkak yoʻlbarsning uzunligi 2,55-2,9 m ga, tana ogʻirligi 150 dan 200 kg gacha (ogʻirligi 250 kg dan ortiq boʻlgan kattaroq namunalar ham topilgan) yetadi. Hindixitoy yoʻlbarsi urgʻochisining uzunligi 2,30-2,55 m ga va tana vazni 100 dan 140 kg gacha boʻladi. Boshi Bengal yoʻlbarsinikidan kichikroq, rangi quyuq, chiziqlari qisqa va torroq.
Yashash tarzi
Hindixitoy yoʻlbarsi yolgʻiz yashovchi hayvondir. Yashirin xulq-atvori tufayli ularni yovvoyi tabiatda kuzatish qiyin, shuning uchun ularning turmush tarzi haqida maʼlumotlar kam.
Hindixitoy yoʻlbarslari asosan oʻrta va yirik tuyoqli hayvonlarni ovlaydi. Hind sambarlari, yovvoyi toʻngʻizlar, seraular va yirik bovidlar, masalan, bantenglar va yosh gaurlar yoʻlbarsning ozuqa turlari qatoriga kiradi. Biroq, Janubi-Sharqiy Osiyoning koʻplab hududlarida noqonuniy ov tufayli tuyoqli hayvonlar soni keskin kamayib ketgan. Couprey va Schomburgk bugʻusi kabi baʼzi turlar yoʻq qilingan, lira, choʻchqa bugʻulari va Osiyo buyvollari noyob turlarga aylangan. Bunday joylarda yoʻlbarslar muntjak, kirpi, makaka va choʻchqa boʻrsiqlari kabi kichikroq oʻljalarni ovlashga majbur boʻlishadi. Biroq, oʻljaning miqdori yoʻlbars kabi katta va faol yirtqichning ehtiyojlarini qondirish uchun zoʻrgʻa yetadi va ammo turning koʻpayishi qiyin kechadi. Bu omil brakonerlik bilan birgalikda Hindixitoy yoʻlbarslari populyatsiyasi davrida qisqarishining asosiy sababidir.
Hindixitoy yoʻlbarslari yil davomida juftlashadi, bu holat koʻpincha noyabrdan aprelgacha boʻlgan davrda koʻp yuz beradi. Taxminan 103 kun davom etadigan homiladorlikdan soʻng, urgʻochi yoʻlbars yettitagacha bolalashi mumkin (oʻrtacha 2-3 ta yoʻlbarscha tugʻiladi). Yoʻlbars bolalari koʻr va nimjon tugʻiladi, lekin 6-8 kundan keyin ular koʻra boshlaydilar. Birinchi yilida yoʻlbars bolalarining 35 foizi nobud boʻladi. 18 oyligida yoʻlbars bolalari onalarini tashlab, mustaqil yashashni boshlaydilar. Ushbu populyatsiyaning urgʻochilari 3-4 yoshda va erkaklari 4-5 yoshda jinsiy yetuklikka erishadilar.
Populyatsiyasi
Turli manbalarga koʻra, populyatsiyasi 1200 dan 1800 ta gacha yoʻlbarsni tashkil qiladi. Eng katta populyatsiyasi Malayziyada joylashgan. Bu mamlakatda brakonerlik sezilarli darajada kamaygan, ammo yoʻlbarslar yashash hududlarining parchalanishi va kamyob turi tufayli xavf ostida. Vyetnamda yoʻlbarslarning deyarli toʻrtdan uch qismi Xitoy tibbiyotida foydalanish uchun organlarini sotish sababli oʻldirilgan.
Manbalar
Havolalar
uz.wikipedia.org
Sun'iy intellekt javobi:
Hindixitoy yo‘lbarsi haqida umumiy ma’lumot
Hindixitoy yo‘lbarsi (Panthera tigris tigris) – bu eng yirik va eng kuchli yovvoyi mushuklar oilasiga mansub hayvon. U asosan Janubiy va Janubi-Sharqiy Osiyoda yashaydi, va ayniqsa Hindiston, Bangladesh, Nepal, Bhutan, Myanma, va Janubi-Sharqiy Xitoyda keng tarqalgan. Hindixitoy yo‘lbarsi yo‘lbarslarning eng ko‘p uchraydigan subspeksidir.
Tashqi ko‘rinishi
Hindixitoy yo‘lbarsining tanasi uzunligi 2,7 metrgacha yetishi mumkin, og‘irligi esa 220 kilogrammgacha boradi. U qora va to‘q sariq rangdagi teri bilan qoplangan bo‘lib, tanaga joylashgan qora chiziqlar yo‘lbarsga o‘zining noyob ko‘rinishini beradi. Ularning chiziqlari har bir shaxsda noyob, ya’ni boshqa hayvonlarnikidan farq qiladi. Yuzning pastki qismi va qorinni oqlik qoplagan bo‘ladi. To‘lqinli sochlar yo‘lbarsga sovuqdan himoya qilishda yordam beradi.
Uyjoyi va tarqalishi
Hindixitoy yo‘lbarsining asosiy yashash joylari zich o‘rmonlar, ayniqsa nam tropik va subtropik o‘rmonlar hisoblanadi. Ular o‘z hududlarini — 10 dan 100 kvadrat kilometrgacha bo‘lgan hududlarni egallab, shu hudud doirasida ovlashadi. Ular asosan daraxtzor va suv manbalari yaqinida yashashni afzal ko‘rishadi.
Hayot tarzi va ovqatlanishi
Hindixitoy yo‘lbarsi yolg‘iz hayvon hisoblanadi. U asosan tungi hayot kechiradi va ovqatni yashirincha ovlaydi. U yirik sut emizuvchilarni, masalan, bug‘ular, shohi, qoramollar, maymunlar va hatto ba’zida kichikroq hayvonlarni ovlaydi. Yo‘lbars kuchli suzuvchi hisoblanadi va suv havzalarida baliq ham tutishi mumkin.
Ko‘payishi va umr ko‘rishi
Hindixitoy yo‘lbarsining urug‘lik davri qishda bo‘ladi. Ayol yo‘lbarslar taxminan 3-4 ta kuchukcha dunyoga keltiradilar. Kuchukchalar onalarini taxminan 2 yoshigacha kuzatishadi va shu vaqt davomida ovga chiqishni o‘rganishadi. O‘rnatilgan sharoitda yo‘lbarslar 10-15 yil yashashi mumkin, ammo yovvoyi tabiatda bu ko‘rsatkich qisqaroq bo‘lishi mumkin.
Muhofaza qilish holati
Hindixitoy yo‘lbarsining soni so‘nggi o‘n bir yil ichida sezilarli darajada kamayib ketgan. Xalqaro Tabiatni Muhofaza qilish Ittifoqi (IUCN) uni “Yo‘qolib borayotgan” (Endangered) turlar ro‘yxatiga kiritgan. Yo‘lbarslar yashash joylarining kamayishi, ovchilik va odamlar tomonidan foydalanish natijasida qattiq xavf ostida turibdi. Davlat va xalqaro darajada yo‘lbarslarni muhofaza qilish uchun ko‘plab choralar ko‘rilmoqda.
Xulosa
Hindixitoy yo‘lbarsi nafaqat katta va kuchli yovvoyi mushuk, balki o‘zining atrof-muhitdagi muhim o‘rni bilan ham tabiat muvozanatini saqlashda katta ahamiyatga ega. Ularni asrab-avaylash, yashash joylarini himoya qilish va ovchilikni nazorat qilish orqali bu noyob yirtqichni kelajak avlodlar uchun saqlab qolish muhim vazifa hisoblanadi.