Harbiy musiqa
Harbiy musiqa — qoʻshinlarning harbiy mashq va tarbiya jarayonlari, tantanali (parad, koʻrik) va boshqa tadbirlarda qoʻllanadigan musiqa asarlari. Harbiy orkestr hamda ayrim harbiy sozanda (asosan, fanfara, truba, baraban ijrochi)lar tomonidan chalinadi. Oʻtmishda jangovar harakatlarda, qoʻshinlarni boshqarish, signal berish maqsadida ham qoʻllangan. Oʻrta Osiyoda karnay, surnay, nogʻoralarda zarbulfath (gʻalaba usuli)da kuylar, "Sarbozcha", "Usmoniya", "Askariy" kabi cholgʻu kuylar chalingan. Asosiy janrlar tarkibi — qoʻmondonlarni qarshi olish, saf tortish, yurish va motam marshlari, soqchilarni koʻrikdan oʻtkazish uchun va boshqa cholgʻu kuylar, shuningdek, harbiy (safda aytiladigan) qoʻshiq va boshqalardan iborat.
Harbiy musiqa — musiqaning qad. turi boʻlib, Qad. Misr, Ossuriya, Bobil, Xitoy, Yunonistonda keng rivoj topgan. Harbiy musiqa ning zamonaviy turlari Yevropada 16—17-asrlarda muntazam (yollanma as-karlardan iborat) qoʻshinlar keng rivoj topishi munosabati bilan qaror topgan. Oʻzbekistonda Harbiy musiqa namunalaridan P.Makarovning "Saf marshi", "Yosh musiqachilar marshi", "Vatan marshi", "Soqchilarni koʻriqdan oʻtkazish uchun musiqa"si (S.Yudakovning "Jon Oʻzbekiston" qoʻshigʻi asosida), R.Abdulla-yevning "Shodlik" marshi, shuningdek, "Tankchilar marshi" (S.Chernetskiy), "Gʻalaba" marshi (N.Ivanov-Radkevich), "Yulduz marshi" (J.F.Suza), "Tanta-nali marsh" (P.Chaykovskiy), "Shahri-zodaning marshi" (V.Runov) kabi asarlar mashhur. Saf qoʻshiqlaridan shahriDa-dajonovning "Qasamyod", "Oʻzbekiston posbonlari", "Oʻzbekiston Qurolli kuchlar qoʻshigʻi" va boshqa, A.Nazarovning "Serjant", P.Makarovning "Askarlar qoʻshigʻi", harbiy-vatanparvarlik ruhidagi asarlardan "Xalqim", "Yurtim" (Sh. Dadajanov), "Turkiston farzandi-miz" (K.Rahmatov), "Yigitlar" (D.Qar-shiyev) kabi qoʻshiqlar ommalashgan.
Manbalar
uz.wikipedia.org
Sun'iy intellekt javobi:
Harbiy musiqa – bu harbiy qismlar va qurolli kuchlar faoliyatida ishlatiladigan musiqa janri bo‘lib, asosan harbiy marosimlar, paradlar, jangga tayyorgarlik, harbiy yuklamalar va boshqa rasmiy tadbirlarda qo‘llaniladi. Harbiy musiqaning asosiy vazifasi jangovar ruhni ko‘tarish, harbiylar o‘rtasida tartib-intizomni mustahkamlash va ishtirokchilarning o‘ziga xos birligiga xizmat qilishdir.
Harbiy musiqaning tarixi
Harbiy musiqa qadim zamonlardan beri mavjud bo‘lib, dastlab jang maydonida buyruqlarni berish, jangovar kayfiyatni yaratish uchun ishlatilgan. Antik davrlarda truba, zarbatli asboblar va boshqa oddiy cholg‘ular jang maydonida qo‘llanilgan. O‘rta asrlarda esa harbiy orkestrlar shakllangan, ularning tarkibiga turli cholg‘u asboblari kiritilgan.
Yevropada 17-18-asrlarda harbiy musiqa yanada rivojlandi, bu davrda harbiy orkestrlar va fanfaralar keng tarqaldi. 19-asrda esa harbiy musiqaning notalari yozib olinib, aniq shakllanishi boshlandi.
Harbiy musiqa asboblari
Harbiy musiqa asosan quyidagi cholg‘u asboblari bilan ijro etiladi:
- Truba (fanfaralar) – yuqori ovozli, diqqatni jalb qiluvchi asboblar.
- Baraban – ritm berish uchun ishlatiladi va urushdagi yurishni boshqaradi.
- Korno (ko‘proq eski asbob) – past ohangda kuchli ovoz chiqaradi.
- Duyumli cholg‘ular – masalan, vzdushnaya garmon (akordeon), skripka va boshqa asboblar ham ba’zan harbiy musiqada qo‘llanadi.
Harbiy musiqaning turlari
- Parad musiqasi – harbiy paradlarda bajariladi, odatda tezkor ritm va aniq tartibli musiqa.
- Marsh – yurish uchun mo‘ljallangan musiqa turi, oddiy va kuchli ritmga ega.
- Sakral yoki marosimiy musiqalar – qabr qadamlari, xotira marosimlarida ijro etiladi.
- Jangga tayyorgarlik musiqasi – harbiy askarlarni jangga ruhlantirish uchun ishlatiladi.
Harbiy musiqaning roli
- Disiplinani mustahkamlash – harbiy musiqa askarlarni tartibga solish va ularni bir yo‘nalishda harakatlantirishda yordam beradi.
- Jangovar ruhni oshirish – kuchli va shijoatli qo‘shiq va asboblar jangga tayyorlaydi.
- Madaniy va ma'naviy ahamiyat – harbiy musiqa milliy g‘urur va harbiy an’analarni saqlashda muhim rol o‘ynaydi.
- Ogohlantirish funksiyasi – jangda yoki muhim signal berish uchun ishlatiladi.
Dunyo va O‘zbekiston harbiy musiqasi
Dunyo miqyosida harbiy musiqa juda boy tarixi va an’nalariga ega. Amerikaning harbiy orkestrlari, Rossiyaning mashhur harbiy fanfaralari, Buyuk Britaniyaning royal guruhlarining musiqasi keng tanilgan. O‘zbekiston harbiy musiqasi ham o‘zining an’anaviy va zamonaviy elementlarini ichiga olgan, mamlakatning milliy uslubi va mustaqillik yillaridan keyin rivojlanib bormoqda.
Xulosa
Harbiy musiqa – bu nafaqat jang maydonidagi vosita, balki madaniy meros va harbiy hayotning ajralmas qismidir. U harbiylar o‘rtasida birdamlikni, shijoatni va intizomni mustahkamlashda katta ahamiyatga ega. Harbiy musiqaning turli turlari va asboblari yordamida harbiy orkestrlar keng ko‘lamli rasmiy va jangovar vazifalarni bajaradi.