Grigorian taqvimi
Grigoriy taqvimi (yoki yangi uslub) — Rim papasi Grigoriy XIII tomonidan Yulian taqvimi (eski uslub) oʻrniga 1582-yilda joriy etilgan taqvim. Perudjiy universiteti oʻqituvchisi Luidji Lilio 1576-yilda taklif etgan loyihaga binoan tuzilgan. Yulian taqvimida yoʻl qoʻyilgan xatolik tuzatilib hisob 10 kun oldinga surilgan. Bahorgi teng kunlik, yaʼni 21 martga toʻgʻri kelgan. Xatolik yana takrorlanmasligi uchun har 400 yilda kabisa yil 3 kunga qisqartirilgan, yaʼni 100 kabisa yili oʻrniga 97 kabisa yili joriy etilgan. Grigoriy taqvimiga koʻra oxirgi 2 raqami 4 ga boʻlinadigan yillar kabisa yillardir, lekin 2 nol bilan tugab, 400 ga boʻlinmaydigan yillar bundan mustasno, masalan, 1700-, 1800-, 1900- va 2100-yillar oddiy yil, 1600-, 2000-, 2400- va 2800-yillar esa kabisa yil hisoblanadi. Shu hisobda yilning davomiyligi 365, 242500 sutkani tashkil etib, tropik yilga qaraganda har yili 26 soniya ortib boradi va sal kam 3300-yilda 1 kun xato qilinadi. Grigoriy taqvimining birdan-bir noqulayligi oylardagi kunlar sonining har xilligidir. Sovet Ittifoqiga (shu jumladan, Oʻzbekistonda) Grigoriy taqvimi 1918-yil 14-fevraldan (eski uslubda 1-fevraldan) boshlab qabul qilingan.
Taqvim oylari
Adabiyotlar
uz.wikipedia.org
Sun'iy intellekt javobi:
Grigorian taqvimi — hozirgi kunda dunyoda eng keng tarqalgan taqvim tizimi bo‘lib, asosan xalqaro munosabatlar, rasmiy hujjatlar va kundalik hayotda qo‘llaniladi. Bu taqvimdan 1582-yilda Papa Gregoriy XIII tomonidan joriy etilgan va u yoki hafta kunlarini aniqlik bilan yillarga moslashtirish maqsadida ishlangan.
Tarixi va kelib chiqishi
Grigorian taqvimi — yumaloq yil yoki quyosh yiliga asoslangan taqvim bo‘lib, u evropalik olimlar tomonidan tsilindrik (Julia) taqvimining yangilangan versiyasi sifatida ishlab chiqilgan. Julia taqvimi 46-yilda milodiy dastlabki taqvim tizimi bo‘lgan bo‘lsa-da, u yil uzunligini aniq aks ettirmaganligi sababli vaqt o'tishi bilan taqvimda kechikish yuzaga kelgan.
Papa Gregoriy XIII bu muammoni hal qilish uchun maxsus komissiya tashkil etdi, va 1582-yilda yangi taqvim joriy etildi. Bu o‘zgartirishlar orqali yil uzunligi yanada aniqroq hisoblandi va pasxadagi bayramlar solarlik holatga moslashtirildi.
Asosiy xususiyatlari
- Yil uzunligi: Grigorian taqvimida yilning o‘rtacha uzunligi 365,2425 kun (yil davomiyligi haqiqiy Quyosh yiliga juda yaqin).
- Kabisa yillari: Har to‘rt yilda bir marta (4 ga bo‘linadigan yillar) yakshanba kuni qo‘shimcha kun (29-fevral) qo‘shiladi. Lekin 100 ga bo‘lingan yillardan kabisa yili bo‘lishi uchun 400 ga ham bo‘linishi kerak. Masalan, 1600 va 2000 kabisa yillari, 1700, 1800 va 1900 esa kabisa yillari emas.
- Oylar soni: Yilda 12 oy bo‘ladi, ularning har biri 28 dan 31 kungacha davom etadi.
Afzalliklari
- Bu tizim, avvalgi Julia taqvimiga qaraganda yanada aniqroq va harakatlari Quyosh yili bilan muvofiqlashgan.
- Bayramlar va muhim sanalarni to‘g‘ri vaqtida nishonlash imkoniyatini ta’minlaydi.
Joriy qo‘llanishi
Bugungi kunda Grigorian taqvimi deyarli barcha davlatlarda rasmiy taqvim sifatida qabul qilingan. Ba’zi davlatlarda diniy yoki madaniy taqvimlar ham ishlatiladi, lekin xalqaro aloqalar va kundalik hayotda asosan Grigorian taqvimi qo‘llaniladi.
Xulosa
Grigorian taqvimi — zamonaviy dunyoning vaqt hisobi tizimini yaxshilash uchun joriy etilgan va bugungi kunda dunyoning ko‘plab mamlakatlarida ishlatilayotgan asosiy taqvim tizimidir. Bu tizim vaqtni aniqroq o‘lchash va sanalarni tartibga solishda muhim rol o‘ynaydi.