Gotxold Lessing
Gotxold Efraim Lessing (1729.22.1, Kamenz, Saksoniya — 1781.15.2, Braunshveyg) — nemis dramaturgi, sanʼat nazariyotchisi, adabiyotshunos, maʼrifatparvar. Nemis mumtoz adabiyetining asoschilaridan biri. Nemis maorifining radikal-demokratik yoʻnalishiga boshchilik qilgan. Pastor oilasida tugʻilgan. Leipzig (1746—48) va Vittenberg (1748) universitetlarida taʼlim olgan. L. yozuvchi va jurnalist sifatida mutlaq hokimiyat mafkurasiga qarshi, ilgʻor milliy madaniyat uchun kurashgan. U oʻz umrini oʻtab boʻlgan fransuz klassitsizmi qonun-qoidalariga koʻr-koʻrona rioya etishni tanqid qilib chiqqan. Klassitsizmga qarshi kurashda Germaniyada birinchi "Sara Sampson xonim" (1755) oilaviy "meshchanlar" dramasini va milliy harakterlari boʻlgan "Minna fon Barnxelm" (1767) komediyasini yozgan. "Emiliya Galotti" (1772) fojiasi L. ijodining choʻqqisidir. Unda feodal knyazlarning zoʻravonliklari qoralanadi. L. publitsistik faoliyatida koʻproq maʼrifatparvarlik masalalariga eʼtibor berdi ("Fossishe saytung" gaz.si bilan hamkorligi, 1751—55; "Teatr kutubxonasi"ning nashr etilishi, 1754—58 va boshqalar). L.ning muhim xizmati sheʼriyatning birinchi asosi sifatida ("Laokoon", 1966) hayotni butun joʻshqinligi bilan va toʻliq aks ettirish haqidagi taʼlimotni olgʻa surganida, realistik teatr va dramaning nazariy tamoyillarini himoya qilganligidadir. L.ning teatr xususidagi qarashlari fransuz maʼrifatparvari Deni Didro qarashlariga mos. Ular ikkisi ham teatr va dramaturgiyaning oddiy hamda haqqoniy boʻlishining tarafdori edi. Falsafada L. Germaniyadagi materialistik anʼanalarning asoschilaridan biridir. 1888—1943-yillarda Berlinda "Lessing-teatr" mavjud boʻlgan.
Manbalar
uz.wikipedia.org
Sun'iy intellekt javobi:
Gotxold Lessing (to‘liq ismi — Gotxold Ephraim Lessing) — nemis yozuvchisi, faylasufi, dramaturgi va tanqidchisi bo‘lib, 1729-yil 22-yanvarda tug‘ilgan va 1781-yil 15-fevralda vafot etgan. U nemis madaniyati va adabiyotining eng muhim arbobi hisoblanadi va nemis yuksalish davrining asosiy figurasi sifatida e’tirof etiladi.
Lessing asosan o‘zining drama va adabiyot nazariyasiga oid ishlari bilan mashhur. Uning asarlari nemis klassik adabiyotiga katta ta’sir ko‘rsatgan va nemis tilini madaniy va badiiy tilda rivojlantirishga hissa qo‘shgan. U shuningdek Erasm, Spinoza va boshqa faylasuflarni o‘rganib, din, adabiyot va falsafa masalalariga oid ijtimoiy va madaniy munozaralarda faol ishtirok etgan.
Gotxold Lessingning eng mashhur asarlari orasida quyidagilar bor:
- “Nathan Xudoydon” (Nathan der Weise) – bu drama dini bag‘rikenglik, insonparvarlik va utilitarizmni targ‘ib qiladi. Asar Sharq va G‘arb madaniyatlari o‘rtasidagi oldingi stereotiplarni sindirishga urinadi.
- “Laokoont” (Laokoon) – bu asar san’at nazariyasiga bag‘ishlangan bo‘lib, adabiyot va tasviriy sanat o‘rtasidagi farqni bayon qiladi.
- “Emili” (Emilia Galotti) – bu asar sotsial va siyosiy mavzularni o‘rganadi va shaxsiy erkinlik, adolat g‘oyalarini ilgari suradi.
Lessing o‘zining falsafiy va estetik qarashlari orqali nemis ma’rifatparvarlik harakatiga muhim hissa qo‘shgan. U adolat, erkinlik, bag‘rikenglik va insoniylik kabi qadriyatlarni qo‘llab-quvvatlagan va shu orqali o‘sha davrining ijodkorlariga va jamiyatiga ta’sir ko‘rsatgan.
Umuman olganda, Gotxold Lessing nemis madaniyati, adabiyoti va falsafasida o‘zining beqiyos o‘rniga ega bo‘lib, ma’rifatparvarlik davrining yirik namoyandalaridan biri hisoblanadi.