Golji apparati

Golji kompleksi , Golji apparati, plastinkasimon apparat — hamma eukariot hujayralar uchun xos organoid. Golji kompleksini Golji (1898) nerv hujayralarida kashf qilgan. Strukturaviy va funksional birligi — diktiosoma. Hujayra sitoplazmasida birbiri bilan umumiy toʻr orqali bogʻlangan 20 ga yaqin diktiosomalar boʻladi. G.k. koʻpincha sentriollarni oʻrab turadi, hujayraning G.k. joylashgan qismida ribosomalar deyarli boʻlmaydi. Sekretor hujayralarda G.k. hujayraning apikal qismida joylashadi. Funksiyasi — oqsillarni modifikatsiyalash (glyukozalash, sulfatlash, fosforlash, qisman polipeptid zanjirni parchalash va b.), ajratiladigan mahsulotlarni granulalar holida taxlash, ayrim polisaharidlarni sintezlash, hujayra membranasini hosil qilish, lizosomalarni sintezlash. Oqsillar membranali pufakchalar ichida endoplazmatik toʻrdan G.k. ga oʻtadi. G.k.da ulardan murakkab oqsillar (lipoproteidlar, mukoproteidlar, mukopolisaharidlar) hosil boʻladi. Tayyor mahsulotlar pufakchalarda toʻplanadi. Pufakchalar diktiosomalar uchidagi xaltachalardan sitoplazmaga chiqib, u yerda toʻplanadi yoki mikronaychalar orqali hujayradan tashqariga chiqariladi. Oʻsimlik hujayralarida G.k. hujayra devori tarkibiga kiradigan gemitsellyuloza va pektinni sintezlaydi, polisaharidli shilimshiq modda sintezida ishtirok etadi. Bir hujayrali hayvonlarda G.k. elementlari qisqaruvchi vakuollar hosil qiladi. G.k. granulotsitlar uchun granulalarni va spermiylar akrosomalarini shakllantiradi.

Hujayra boʻlinishida G.k. alohida diktiosomalarga ajralib ketib, yangidan hosil boʻladigan hujayralar oʻrtasida tasodifan taqsimlanadi.

Adabiyotlar

uz.wikipedia.org

Sun'iy intellekt javobi:

Golji apparati (yoki Golji kompleksi) — hujayrada joylashgan membranali organellalardan biri bo‘lib, hujayra ichidagi oqsillar va lipidlarning qayta ishlanishi, saralanishi va tashilishini amalga oshiradi. Ushbu organella Italiyalik olim Kamillo Golji tomonidan 1898-yilda kashf etilgan.

Tuzilishi: Golji apparati disk shaklidagi yupqa membranalardan tashkil topgan bo‘lib, ular yığin (yoki cisternalar) ko‘rinishida joylashadi. Ushbu yığinlar parallel tarzda bir-birining ustiga joylashgan bo‘ladi. Golji kompleksi odatda ikkita asosiy yuzadan iborat:

Cis-üzya: Endoplazmatik retikulumga yaqin bo‘lib, yangi paydo bo‘lgan molekulalarni qabul qiladi.
Trans-üzya: Golji apparatining chiqish yonligi, tayyorlangan mahsulotlar hujayra ichida yoki tashqarisiga chiqariladi.

Funktsiyalari:

Oqsillarni qayta ishlash va modifikatsiya qilish: Golji apparati endoplazmatik retikulumdan kelgan oqsillarni glyukozilatsiya (shakar qo‘shish), fosforillash va boshqa kimyoviy o‘zgartirishlar yordamida modifikatsiya qiladi.
Saralash va paketlash: Tayyorlangan oqsillar va lipidlar maxsus vakuolalar — vezikulalar ichiga joylanib, kerakli joyga tashiladi.
Lizosomalar shakllantirish: Golji apparati lizosomal fermentlarni tayyorlash va ularni lizosomalar ichiga joylashtirishda muhim rol o‘ynaydi.
Sekretsiya jarayonida ishtirok: Sitoplazmadagi mahsulotlarni hujayra tashqarisiga chiqarish uchun vezikulalar hosil qiladi.
Membranalarni yangilash va tashkil etish: Hujayra membranalari uchun zarur bo‘lgan lipid va proteinlarni yetkazib beradi.

Ahmiyati: Golji apparati hujayraning tashqi muhit bilan aloqasini ta’minlovchi va uning ichki muhitini tartibga soluvchi strukturadir. U hujayraning funktsional samaradorligini oshiradi va uning yashash faoliyatidagi muhim o‘rinlardan birini egallaydi.

Xulosa qilib aytganda, Golji apparati hujayrada modifikatsiya va saralash markazi bo‘lib, hayvon va o‘t o‘simlik hujayralarida keng tarqalgan organelladir. Bu organelladan ajralgan funksiyalar hujayraning sog‘lom faoliyat yuritishi uchun zarurdir.