Glyukuron kislota

Glyukuron kislota (glyukoza va yun. uron — siydik), SNO(SNON)4 SOON — uron kislotalardan biri. Hayvon va oʻsimlik organizmlarida glyukozaning birlamchi spirt guruhi oksidlanishidan hosil boʻladigan optik faol kristall modda. Suyuqlanish temperaturasi 167—172°. Suvda, ishqor va karbonatlar eritmasida yaxshi, boshqa koʻpgina erituvchilarda yomon eriydi. Aksari mukopolisaharidlar, saponinlar, har xil oʻsimlik yelimlari va bakterial polisaharidlarning tarkibiga kiradi, oʻsimliklar bargida, qand lavlagida va b.da uchraydi. G.k. polisaharidlarni gidroliz qilib, sintetik usulda esa glyukoza hosilalarini oksidlab, qand kislotaning birlamchi laktonlarini kaytarib olinadi.

Adabiyotlar

uz.wikipedia.org

Sun'iy intellekt javobi:

Glyukuron kislota (C6H10O7) — bu tabiiy ravishda organizmlarda uchraydigan va muhim biologik rol o‘ynaydigan karboksil kislotasi hisoblanadi. U glyukoza molekulasining oksidlanishi natijasida hosil bo‘ladi va organizmda gidroksil guruhi (–OH) va karboksil guruhi (–COOH) mavjud bo‘lgan monokarboksil kislotasi hisoblanadi.

Tabiiy joylashuvi va paydo bo‘lishi

Glyukuron kislota ko‘plab hayvon va o‘simlik hujayralarida topiladi, ayniqsa jigar va boshqa metabolik faol organlarda. U glyukoza metabolizmining oraliq mahsuloti bo‘lib, glyukuronidatsiya jarayonida muhim o‘rin tutadi.

Kimyoviy xususiyatlari

Molekulyar formulasi: C6H10O7
Strukturaviy formula: glyukoza molekulasining 6-rangidagi (C6) sp³ uglerod atomining –OH guruhi karboksil guruhiga (–COOH) aylanadi.
Kristall holatda va suvda eriydi.
Kislota xususiyatiga ega, ya’ni suvda gidrolizlanishi natijasida vodorod ionlarini ajratib chiqaradi.
Karboksil guruhi tufayli glyukuron kislota boshqa organik moddalarga, xususan, steroidlar, ba’zi dorilar va toksinlarga bog‘lanib, ularning erimliligini oshiradi.

Biologik roli

Glyukuron kislota hayvon tanasida toksinlarni va zararli moddalarni chiqarishda muhim ahamiyatga ega. U glyukuronidatsiya deb nomlangan jarayon orqali, jigar fermentlari yordamida tanaga tushgan zararli moddalarni glyukuron kislota bilan bog‘lab, suvda eriydigan shaklga o‘tkazadi. Bu shaklda ular siydik yoki saxarral yo‘llari orqali organizmdan chiqariladi.

Masalan, steroid gormonalarning metabolitlari, ba’zi dori moddalari (aspirin, parasetamol) glyukuron kislota bilan bog‘lanib glyukuronid hosil qiladi. Shunday qilib, glyukuron kislota detoksifikatsiya jarayonida muhim mediator hisoblanadi.

Kimyoviy sintezi va foydalanish

Sanoatda glyukuron kislotasi asosan glyukoza yoki glikozalarning oksidlanishi yo‘li bilan olinadi. U farmatsevtika, kosmetika va biotexnologiya sohalarida qo‘llaniladi. Masalan, gialuron kislotasi — bu glyukuron kislotasi va N-asetilglukozamin birikmasidan tashkil topgan mukopolisakkarid bo‘lib, teri va birikmalar uchun namlovchi va elastiklikni saqlovchi vosita sifatida ishlatiladi.

Xulosa

Glyukuron kislota organizmda zararli moddalarni toksik holatdan chiqarishda, moddalar almashinuvida va biokimyoviy jarayonlarda ko‘p qirrali rollarga ega bo‘lgan muhim biologik kislota hisoblanadi. Uning organizmdagi asosiy vazifasi — glyukuronidlar hosil qilib, organizmdan toksin va boshqa ortiqcha moddalarning chiqarilishini ta’minlashdir.