Glutamin kislota
Glutamin kislota , glyutamin (a-aminoglutar ) kislota, COOH-CH2CH2-CH(NH)2-COOH — kristallar. Mol.m. 147,13, suyukdanish temperaturasi 202°. Suvda yaxshi eriydi. Oqsil va qator muhim quyi molekulyar birikmalar (mas, glutation) tarkibiga kiradi. Tabiiy shakli — D. (+) izomer G.k. jonivorlar uchun almashtiriladigan aminokislota hisoblanadi. Kazein, jelatina, kleykovina tarki-bida koʻp miqdorda boʻladi. Qon plazmasi oʻzining u-monoamidi — glutamin bilan birga barcha erkin aminokislotalarning 1/3 qismini tashkil qiladi. r.K.+NH3+AT<t>£± glutamin+ADF+N3RO4 anorganik reaksiyasi liazalar guruhiga mansub glutaminsintetaza fermenti (qarang Fermentlar) yordamida amalga oshadi, bunda jonivorlar va oʻsimliklar toʻqimalarida ortiqcha ammiakning bogʻlanishi sodir boʻladi. Shu tariqa glutamin ammiakni deoksikatsiya joyiga (aksari hollarda buyrak va jigarda) yoʻnaltiradi, u aminoguruhlar uchun zaxira boʻlib ham xizmat qiladi va oqsillar tarkibiga kiradi. Moddalar almashinuvida ayniqsa glutamin — G.k. sistemasi muxim rol oʻynaydi. G.k. moddalar almashinuvining boshqa muhim jarayonlari qayta aminlanishida (aspargin kislota bilan birga asosiy ishtirokchilardan biridir) ham qatnashadi. Dezaminlanishda a-ketoglutar kislota hosil qiladi, u esa oʻz navbatida trikarbon kislotalar sikliga, dekarboksillashda muhim neytrop agent —a-aminomoy kislota hosil boʻlishiga olib keladi; koʻp sonli sintezlarda, shu jumladan glutation, glyukoza, ornitin sintezida ishtirok etadi. G.k.ning natriyli tuzidan oziq-ovqat sanoatida mahsulotlarning taʼmi va kiymatini oshirishda, tibbiyotda tabletkalar, pastalar, shuningdek, baʼzi asab kasalliklarini davolashda qoʻllaniladigan suyuq dorilar (tomirga yuboriladi) tayyorlashda foydalaniladi.
Adabiyotlar
uz.wikipedia.org
Sun'iy intellekt javobi:
Glutamin kislota haqida uzunroq ma'lumot:
Glutamin kislota (yoki oddiy qilib «glutamat») — aminokislotalar oilasiga oid organik kislota bo‘lib, u proteinlarning sintezida muhim rol o‘ynaydi. Glutamin kislota tabiiy ravishda mavjud bo‘lib, u o‘simlik va hayvon hujayralarida keng tarqalgan. Uning kimyoviy formulasi C5H9NO4.
Glutamin kislotaning asosiy xususiyatlari:
- Kimyoviy tabiati: Glutamin kislota aminokislotalar safidagi neytral kislotalardan biri bo‘lib, o‘zining qo‘shimcha karboksil guruhi tufayli kislotali xususiyatga ega.
- Struktura: Glutamin kislota molekulasi markaziy karbon atomiga biriktirilgan amin guruhi (–NH2), ikki karboksil guruhi (–COOH), vodorod atom va gidrokarbon zanjiridan iborat.
Biologik roli:
- Oziqlanish va metabolizm: Glutamin kislota organizmda energiya manbai sifatida ishlatiladi, shuningdek, boshqa aminokislotalar, neyrotransmitterlar va nuklein kislotalar sintezi uchun asos bo‘ladi.
- Neyrotransmitter vazifasi: Glutamat miya markazidagi asosiy eksitatör neyrotransmitterlardan biridir. U asab hujayralari (neyronlar) orasida signal uzatishda muhim rol o‘ynaydi. Glutamatning me’yordan ortiqcha miqdori neyronlarga zarar yetkazishi mumkin, bu esa nevrologik kasalliklarning boshlanishiga olib kelishi mumkin.
- Azot almashinuvi: Glutamin kislotasi organizmda azot almashinuvi jarayonlarida ishtirok etadi va toksik ammoniakning detoksifikatsiyasida yordam beradi.
Manbalari:
- Go‘sht, baliq, tuxum, sut mahsulotlari, shuningdek, loviya va boshqa oʻsimliklarda yetarlicha mavjud.
- Organizmda ham glutamin kislotasi glutamin aminokislotasidan sintez qilinadi.
Ilmiy va tibbiy ahamiyati:
- Qo‘shimcha sifatida ishlatilishi: Sportchilar va jarrohlikdan so‘ng tiklanish jarayonida glutamin qo‘shimchalari tavsiya etiladi.
- Nevrologik kasalliklar: Glutamat miqdorini nazorat qilish ko‘plab nevrologik muammolarni oldini olishda muhim hisoblanadi.
- Onkologiya: Ba’zi tadqiqotlarda glutamin kislotasi o‘sma hujayralari metabolizmida ahamiyatli rol o‘ynashi ko‘rsatilgan.
Umuman olganda, glutamin kislota — organizm uchun juda muhim aminokislota bo‘lib, uning ko‘plab biologik jarayonlardagi roli judayam katta. Uning to‘g‘ri va me’yorda bo‘lishi sog‘liq uchun zarurdir.